تفسیر آیهٔ ۱۹ سورهٔ ص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الطَّيْرَ مَحْشُورَهً كُلٌّ لَهُ أَوّٰابٌ » (و پرندگان را گردآمده [رام او کردیم]، همگی بازگشت‌کننده به سوی اویند). «محشوره» از ریشهٔ «حشر» به معنای گردآوردن همراه با برانگیختن و راندن است؛ یعنی پرندگان را نیز برای او گرد آوردیم تا همراهش تسبیح گویند.

و جملهٔ « كُلٌّ لَهُ أَوّٰابٌ »، جمله‌ای ازسرگرفته (استئناف، برای آغاز سخنی نو) است که تسبیح‌گفتن کوه‌ها و پرندگان را تثبیت می‌کند؛ یعنی هر یک از کوه‌ها و پرندگان «اوّاب» هستند؛ به این معنا که با تسبیح، بسیار به سوی ما بازمی‌گردند، زیرا تسبیح‌گفتن از مصادیق بازگشت به درگاه خدای متعال است. این احتمال نیز وجود دارد که ضمیر «لَهُ» به داوود برگردد، هرچند این احتمال بعید است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۸ و ۱۹ با هم

تأیید و یاریِ داوود (ع) در این نبود که خدای متعال اصل تسبیح‌گویی را در نهادِ کوه‌ها و پرندگان قرار دهد، زیرا هر موجودی تسبیح‌گویِ خدای پاک و منزه است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاّٰ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لٰكِنْ لاٰ تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ» [اسراء: ۴۴] (و هیچ چیزی نیست مگر آنکه با سپاس او تسبیح می‌گوید، ولی شما تسبیح آن‌ها را درنمی‌یابید). بلکه تأیید الهی در این بود که تسبیحِ آن‌ها با تسبیح داوود هماهنگ شد و طنین تسبیحشان به گوش مردم رسید. در تفسیر آیهٔ « وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاّٰ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ »، سخن دربارهٔ معنای تسبیح‌گفتنِ اشیا برای خدای پاک و منزه گذشت و بیان شد که این تسبیح با زبان گفتار (لسان قال) است، نه صرفاً زبانِ حال (نمودِ وجودی و تکوینی).

۱. داستان او در قرآن:

تفسیر آیه‌های ۱۹، ۲۰ و ۲۶ با هم

از داستان او در قرآن جز اشاراتی نیامده است؛ خدای سبحان یاد کرده که او در سپاه طالوتِ پادشاه بود، آن هنگام که با جالوت جنگید، و داود [جالوت را] کُشت؛ پس خداوند پس از طالوت فرمانروایی و حکمت را به داود بخشید و از آنچه می‌خواست به او آموخت (بقره: ۲۵۱)، و او را جانشینی برای خود قرار داد تا میان مردم داوری کند و به او فصل‌الخطاب (داوری قاطع و بیان روشنگر) عطا فرمود (ص: ۲۰ و ۲۶). و خداوند فرمانروایی‌اش را استوار ساخت و کوه‌ها و پرندگان را همراه او رام کرد تا با وی تسبیح گویند (انبیاء: ۷۹، ص: ۱۹)، و آهن را برایش نرم ساخت تا از آن زره بسازد و ببافد (انبیاء: ۸۰، سبأ: ۱۱).

۲. ستایش نیکوی او در قرآن:

تفسیر آیه‌های ۱۹، ۲۰، ۲۵ و ۲۶ با هم

خدای سبحان او را در شمار پیامبران آورده و همان‌گونه که آنان را ستوده، او را نیز ستایش کرده است، و او را با این سخن اختصاص داده که فرمود: «وَ آتَيْنٰا دٰاوُدَ زَبُوراً» «و به داود زبور دادیم» (نساء: ۱۶۳)؛ و به او بخشش و دانشی ارزانی داشت (سبأ: ۱۰، نمل: ۱۵)، و به او حکمت و فصل‌الخطاب (توانایی داوری قاطع و بیان روشن)… ادامه در متن کامل