تفسیر آیهٔ ۱۰ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ آتَيْنٰا دٰاوُدَ مِنّٰا فَضْلاً يٰا جِبٰالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَ الطَّيْرَ وَ أَلَنّٰا لَهُ الْحَدِيدَ » (و همانا ما از جانب خود به داوود بخششی دادیم؛ [و گفتیم:] ای کوه‌ها و ای پرندگان، همراه او هم‌آوا شوید [و تسبیح گویید]، و آهن را برایش نرم کردیم). «فضل» به معنای بخشش و عطا است، و «تأویب» همان ترجیع (بازگرداندن و چرخاندن صدا) است که از «أوب» به معنای بازگشت گرفته شده و مراد از آن، بازگرداندن صدا در تسبیح (هم‌آوایی در تسبیح) است؛ به دلیل سخن خداوند دربارهٔ او در جایی دیگر: «إِنّٰا سَخَّرْنَا الْجِبٰالَ مَعَهُ يُسَبِّحْنَ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِشْرٰاقِ وَ الطَّيْرَ مَحْشُورَهً كُلٌّ لَهُ أَوّٰابٌ» (ص: ۱۹) (ما کوه‌ها را با او رام کردیم که شامگاهان و بامدادان تسبیح می‌گفتند، و پرندگان را نیز گردآمده [مسخر ساختیم] که همگی هم‌آوای او بودند). واژهٔ «الطَّيْرَ» معطوف به جایگاه اعرابیِ «الجبال» است، و از همین‌جا نادرستی سخن برخی آشکار می‌شود که گفته‌اند: «أوب» به معنای راه‌رفتن است و کوه‌ها به هر سو که داوود می‌رفت، همراه او حرکت می‌کردند.

و عبارتِ « يٰا جِبٰالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَ الطَّيْرَ » (ای کوه‌ها، همراه او هم‌آوا شوید و ای پرندگان)، بیانی است برای همان فضلی که به داوود داده شد؛ و در اینجا خطابی که کوه‌ها و پرندگان بدان مخاطب شدند و به واسطهٔ آن رام گردیدند، به جای اصلِ رام‌کردن (تسخیر) که همان بخشش بود، نشسته است، و این از قبیل قرار دادن سبب به جای مسبَّب (علت به جای معلول) است؛ و معنا چنین است: «ما کوه‌ها و پرندگان را برای او رام کردیم تا همراهش هم‌آوا شوند و بازگردند»؛ و برآیند رام‌کردنِ کوه‌ها و پرندگان برای او همین است؛ چنان‌که این سخن الهی بدان اشاره دارد: «إِنّٰا سَخَّرْنَا الْجِبٰالَ مَعَهُ يُسَبِّحْنَ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِشْرٰاقِ وَ الطَّيْرَ مَحْشُورَهً كُلٌّ لَهُ أَوّٰابٌ» (ص: ۱۹). و عبارتِ « وَ أَلَنّٰا لَهُ الْحَدِيدَ » یعنی آهن را با همهٔ سختی‌اش، برای او نرم ساختیم.

بحث روایی

در کتاب کمال‌الدین، به سند خود از هشام بن سالم از امام صادق (ع) در روایتی که ماجرای داوود (ع) را یاد می‌کند، آمده است: داوود برای خواندن زبور بیرون می‌رفت و هرگاه زبور می‌خواند، هیچ کوه، سنگ و پرنده‌ای نمی‌ماند مگر آنکه با او هم‌آوا می‌شد و پاسخش می‌داد.