تفسیر آیهٔ ۱۶۳ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «إِنّٰا أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ كَمٰا أَوْحَيْنٰا إِليٰ نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ» (ما به تو وحی کردیم همان‌گونه که به نوح و پیامبران پس از او وحی نمودیم). این سخن، همان‌طور که پیش‌تر دانستی، در مقام بیان علّتِ این کلام است که: «يُؤْمِنُونَ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَيْكَ» (به آنچه بر تو نازل شده ایمان می‌آورند). و چکیدهٔ معنا — و خدا داناتر است — این است که آنان به آنچه بر تو نازل شده ایمان آوردند؛ چرا که ما به تو امر نوظهور و بی‌سابقه‌ای نداده‌ایم که در ادعاها و جنبه‌هایش چیزی باشد که نزد دیگر پیامبران گذشته وجود نداشته است، بلکه این جریان بر یک شیوه و روش است و هیچ اختلافی در آن نیست. زیرا ما به تو وحی فرستادیم همان‌گونه که به نوح و پیامبران پس از او وحی کردیم — و نوح نخستین پیامبری بود که با کتاب و شریعت آمد — و همان‌طور که به ابراهیم و خاندان پس از او وحی نمودیم، و اهل کتاب آنان و چگونگی بعثت و دعوتشان را می‌شناسند. پس برخی از آنان کتاب داده شدند، مانند داوود که به او زبور داده شد و آن وحی نبوی است؛ و به موسی هم‌کلامی با خدا عطا شد و آن نیز وحی نبوی است؛ و غیر از این دو، مانند اسماعیل و اسحاق و یعقوب، بدون کتاب فرستاده شدند و آن هم بر پایهٔ وحی نبوی بود.

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الْأَسْبٰاطِ» (و اسباط [پیامبران از نوادگان یعقوب]). پیش‌تر در ذیل سخن خدای متعال: « وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ» (آل عمران: ۸۴) گذشت که آنان پیامبرانی از نسل یعقوب یا از شاخه‌ها و تیره‌های بنی‌اسرائیل بودند.

خدای متعال می‌فرماید: «وَ آتَيْنٰا دٰاوُدَ زَبُوراً» (و به داوود زبور دادیم). گفته شده است که «زبور» به معنای مکتوب (نوشته‌شده) است، از این عبارتِ اهل زبان که می‌گویند: «زَبَرَهُ أَيْ كَتَبَهُ» (آن را نوشت)؛ بنابراین «زبور» به معنای «مزبور» (نوشته‌شده) است.

بحث روایی

و در همان کتاب، دربارهٔ سخن خدای متعال: «إِنّٰا أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ-كَمٰا أَوْحَيْنٰا إِليٰ نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ» (نساء: ۱۶۳)، از زراره و حُمران از امام باقر و امام صادق(ع) روایت شده است که فرمودند: [معنایش این است که خداوند فرمود:] «من به تو وحی کردم همان‌گونه که به نوح و پیامبران پس از او وحی نمودم»؛ پس همهٔ وحی را برای او گرد آورد.

می‌گویم: ظاهر آن است که مقصود این است: از سنخ و گوهر وحی چیزی از آن حضرت(ص) بیرون و فوت نشده که موجب جدایی راه و تفاوت در دعوت گردد؛ نه آنکه هر آنچه با تمام ویژگی‌هایش به پیامبری وحی شده بود، عیناً به پیامبر خدا(ص) نیز وحی شده باشد، چرا که این سخنی بی‌معناست؛ و نه اینکه آنچه به تو وحی شده جامع همهٔ شریعت‌های پیشین است، زیرا سیاق کلام در این آیه برای رساندن این معنا نیامده است؛ و روایتی که در پی می‌آید مؤید همین معنایی است که بیان کردیم.

و در کتاب «کافی» به سند خود از محمد بن سالم از امام باقر(ع) روایت شده است که فرمود: خداوند به محمد(ص) فرمود:

«إِنّٰا أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ كَمٰا أَوْحَيْنٰا إِليٰ نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ» (ما به تو وحی فرستادیم همان‌گونه که به نوح و پیامبران پس از او وحی کردیم)،

«و أمر كل نبي بالسبيل و السنة»؛ و هر پیامبری به راه روشن و سنّتی ویژه مأمور شد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۶۲ و ۱۶۳ با هم

و سوم اینکه سخن خداوند در آیهٔ بعد: «إِنّٰا أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ كَمٰا أَوْحَيْنٰا» (ما به تو وحی کردیم همان‌گونه که وحی فرستادیم...)، در مقام بیان دلیلِ ایمانِ این گروهِ استثناشده است.