وَرُسُلٗا قَدۡ قَصَصۡنَٰهُمۡ عَلَيۡكَ مِن قَبۡلُ وَرُسُلٗا لَّمۡ نَقۡصُصۡهُمۡ عَلَيۡكَۚ وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكۡلِيمٗا
و پیامبرانی که پیشتر سرگذشتشان را برای تو بازگفتیم، و پیامبرانی که سرگذشت آنان را بر تو حکایت نکردیم؛ و خدا با موسی بهگونهای ویژه و بیواسطه سخن گفت.
تفسیر آیهٔ ۱۶۴ سورهٔ نساء، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۵، صفحهٔ ۱۴۶ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/4/164/
تفسیر این آیه در المیزان
بحث روایی
و در تفسیر عیاشی از ثمالی از امام باقر (ع) روایت شده است که فرمود: «میان آدم و نوح پیامبرانی پنهان و آشکار وجود داشتند و به همین سبب یاد آنان در قرآن پوشیده ماند و نامشان برده نشد، آنگونه که نام پیامبرانِ آشکار آورده شد؛ و این همان سخن خدای عزوجل است: « وَ رُسُلاً لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ وَ كَلَّمَ اللّٰهُ مُوسيٰ تَكْلِيماً» (نساء: ۱۶۴) (و پیامبرانی که سرگذشتشان را برای تو بازگو نکردهایم، و خدا با موسی بهگونهای ویژه سخن گفت)؛ یعنی نام پیامبران پنهان را نبردم، چنانکه نام پیامبران آشکار را بردم.»
میگویم: این روایت را کلینی در کافی از علی بن ابراهیم، از پدرش، از حسن بن محبوب، از محمد بن فضیل، از ابوحمزه از امام باقر (ع) نقل کرده و در آن آمده است: «از میان پیامبران عدهای پنهان بودند و از این رو یادشان در قرآن پوشیده ماند و نامشان برده نشد، آنگونه که نام پیامبران آشکار آورده شد، و این همان سخن خدای عزوجل است:»
« رُسُلاً قَدْ قَصَصْنٰاهُمْ عَلَيْكَ» (پیامبرانی که پیشتر سرگذشتشان را برای تو بازگو کردیم) «مِنْ قَبْلُ وَ رُسُلاً لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ» (و پیامبرانی که سرگذشتشان را برای تو نگفتهایم)؛ «يعني لم أسم المستخفين-كما سميت المستعلنين من الأنبياء (الحديث)» (یعنی نام پیامبران پنهان را نبردم، چنانکه نام پیامبران آشکار را بردم - تا آخر حدیث).
به هر حال، مقصود روایت این است که خدای متعال اصلاً سرگذشت پیامبران پنهان را بازگو نکرده و نامشان را نبرده است، همانطور که بخشی از سرگذشت پیامبران آشکار را بیان فرموده و نام گروهی از آنان را آورده است. همچنین ممکن است این گفته که: «يعني لم أسم...» (یعنی نام نبردم...) سخنِ راوی باشد.