فَاطِرُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ جَعَلَ لَكُم مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ أَزۡوَٰجٗا وَمِنَ ٱلۡأَنۡعَٰمِ أَزۡوَٰجٗا يَذۡرَؤُكُمۡ فِيهِۚ لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ
آفرینندهٔ آسمان‌ها و زمین است؛ از خودتان برای شما همسرانی قرار داد و از چهارپایان نیز جفت‌هایی [پدید آورد]؛ شما را با این [تدبیر] تکثیر می‌کند؛ هیچ چیزی همانند او نیست و او شنوای بیناست.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۷ تا ۱۲ با هم
این بخش دوم از آیات است که در آن، وحی از جهت هدف و نتیجه‌اش معرفی می‌شود؛ چنان‌که در بخش پیشین، با اشاره به حقیقتِ خودِ وحی شناسانده شده بود. ادامه در متن کامل
در این بخش بیان می‌کند که هدف از وحی، بیم‌دادنِ مردم است، به‌ویژه هشداری که به روزِ گردآمدن (قیامت) پیوند دارد؛ همان روزی که مردم در آن دو گروه می‌شوند: گروهی در بهشت و گروهی در آتش سوزان؛ چراکه اگر هشدار به روز گردآمدن — که روز حسابرسی و پاداش و کیفر است — در میان نباشد، هیچ دعوت دینی‌ای به نتیجه نمی‌رسد و هیچ تبلیغی سود نمی‌بخشد. ادامه در متن کامل
سپس روشن ساخت که تقسیم‌شدنِ آنان به دو گروه، همان چیزی است که خدای پاک و منزه خواسته است، و در پی آن، تشریع دین و هشدار دادنِ مردم را در روزِ گردآمدن، از راه وحی پی گرفت؛ زیرا او ولیّ و سرپرستِ آنان است که پس از مرگ، زنده‌شان می‌کند و در آنچه در آن اختلاف داشتند میانشان داوری می‌فرماید. ادامه در متن کامل
تفسیر آیه‌های ۱۱ و ۱۲ با هم
چکیدهٔ دلیل این است: خدای متعال پدیدآورندهٔ اشیا و آفرینندهٔ نخستینِ آن‌هاست که آن‌ها را از نهانگاه عدم به عرصهٔ وجود درآورده است؛ و شما را جفت‌هایی قرار داد و از این راه نسل شما را فزونی بخشید، و از چهارپایان نیز جفت‌هایی پدید آورد و آن‌ها را تکثیر کرد تا از آن‌ها سود ببرید؛ و این، هم آفرینش است و هم تدبیر. و او شنواست به آنچه آفریدگانش از نیازها درخواست می‌کنند، و نیاز هر کس را به اندازهٔ سزاواری‌اش برمی‌آورد؛ و بیناست به کارهایی که بندگانش انجام می‌دهند و پاداش و کیفر کردارشان را می‌دهد؛ و هموست که کلیدهای گنجینه‌های آسمان‌ها و زمین را دارد؛ گنجینه‌هایی که ویژگی‌های وجودیِ آن‌ها و آثاری که با پیدایش‌شان این نظامِ مشهود شکل می‌گیرد، در آن‌ها اندوخته شده است؛ و اوست که روزی‌خواران را روزی می‌دهد، پس با دانشی که به هر چیز دارد، در روزیِ آنان گشایش می‌بخشد یا تنگ می‌گیرد. همهٔ این‌ها تدبیر است؛ پس تنها او پروردگار و مدبّر امور است.
تفسیر آیهٔ ۱۱ سورهٔ شوری، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۸، صفحهٔ ۱۷ تا ۲۶ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/42/11/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « فٰاطِرُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ » (آفرینندهٔ آسمان‌ها و زمین) تا پایان آیه. از آنجا که پیامبر به دلیل برپا بودن دلیل‌ها بر اینکه تنها او سرپرست و مدبّر است، صریحاً گفت که خدای متعال پروردگار اوست، به دنبال آن، در این آیه و آیهٔ بعد، بر یگانگی پروردگاری خدای متعال دلیل می‌آورد.
پس سخن او که می‌فرماید: « فٰاطِرُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ » یعنی پدیدآورندهٔ آن‌ها از نهانگاه نیستی، به شیوهٔ ابداع (آفرینش نوپدید و بی‌سابقه).
و سخن او که می‌فرماید: « جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوٰاجاً » (از خودتان برای شما همسرانی قرار داد)، به آفرینشِ نر و ماده است که با پیوند آن دو، زادوولد و فزونیِ افراد انجام می‌گیرد؛ و « وَ مِنَ الْأَنْعٰامِ أَزْوٰاجاً » یعنی از چهارپایان نیز جفت‌هایی قرار داد؛ « يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ » یعنی با این قرار دادن [و از رهگذر زوجیت]، شمار شما را بسیار می‌گرداند؛ و خطاب در « يَذْرَؤُكُمْ » متوجه انسان و چهارپایان است، از باب غلبه دادن جانب صاحبان خرد بر دیگران، چنان‌که زمخشری یادآور شده است.
و سخن او که می‌فرماید: « لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ » یعنی چیزی مانند او نیست؛ حرف «کاف» برای تأکید افزوده شده است و در سخن عرب نظایر فراوان دارد.
و سخن او که می‌فرماید: «وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ » (و او شنوا و بیناست)، یعنی شنواست به آنچه از درخواست‌های آفریدگانش به درگاه او عرضه می‌شود، و بیناست به کارهای بندگانش؛ خدای متعال می‌فرماید: «يَسْئَلُهُ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ» (هر که در آسمان‌ها و زمین است از او درخواست می‌کند؛ رحمن: ۲۹).
و نیز می‌فرماید: «وَ آتٰاكُمْ مِنْ كُلِّ مٰا سَأَلْتُمُوهُ» (و از هرچه از او خواستید، به شما داد؛ ابراهیم: ۳۴)، و فرمود: «وَ اللّٰهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ» (و خدا به آنچه انجام می‌دهید بیناست). (حدید: ۴).