تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ زلزال

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و فرمودهٔ او: « بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحيٰ لَهٰا »؛ حرفِ «لام» در اینجا به معنای «إلیٰ» (به‌سوی) است، زیرا واژهٔ وحی با «إلی» متعدی می‌شود؛ و معنا چنین است: زمین خبرهایش را بازمی‌گوید به این سبب که پروردگارت به آن وحی کرده که بازگوید. بنابراین، زمین کردارهایی را که در آن رخ می‌دهد—چه نیک و چه بد—درمی‌یابد و به حافظه می‌سپارد، و در روز قیامت با وحی به آن اجازه داده می‌شود که خبرهایش را بازگوید و بر آنچه بر دوش کشیده گواهی دهد. پیش‌تر در تفسیر سخن خدای متعال: «وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاّٰ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لٰكِنْ لاٰ تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ» (و هیچ چیزی نیست مگر آنکه همراه با ستایشش او را تسبیح می‌گوید، ولی شما تسبیح آن‌ها را درنمی‌یابید؛ اسراء: ۴۴) و سخن او: «قٰالُوا أَنْطَقَنَا اللّٰهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ» (گفتند: ما را خدایی به سخن درآورد که هر چیزی را به سخن درآورده است؛ حم سجده: ۲۱) گذشت که آنچه از کلام خداوند سبحان برمی‌آید این است که حیات و شعور در همهٔ پدیده‌ها جاری است، گرچه ما از این حقیقت غافل باشیم.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴ و ۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبٰارَهٰا بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحيٰ لَهٰا » (در آن روز، [زمین] خبرهایش را بازمی‌گوید، چراکه پروردگارت به آن وحی کرده است)؛ پس زمین بر اعمال آدمیان گواهی می‌دهد، همان‌گونه که اندام‌های خودِ آنان، فرشتگانِ نویسندهٔ اعمال، و گواهان اعمال از میان انسان‌ها و جز آنان گواهی می‌دهند.

و میان مفسران دربارهٔ معنای خبردادنِ زمین به واسطهٔ وحی، اختلافِ شدیدی درگرفته است: آیا با بخشیدنِ حیات و شعور به زمینِ مرده است تا از آنچه در آن رخ داده خبر دهد؟ یا با آفرینشِ صدایی نزد آن که سخن‌گفتنِ خودِ زمین شمرده شود؟ یا با دلالت کردنش به زبان حال بر اعمالی است که در آن واقع شده است؟ اما پس از آنچه شنیدی (دربارهٔ جریان شعور در همهٔ موجودات)، دیگر جایی برای این اختلاف نیست؛ افزون بر اینکه با این‌گونه گواهی‌دادن، حجت بر کسی تمام نمی‌شود.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲ تا ۶ با هم

و در تفسیر قمی درباره سخن خدای متعال: « وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقٰالَهٰا » (و زمین بارهای سنگینش را بیرون افکند) آمده است: فرمود منظور، انسان‌ها هستند؛ و درباره « وَ قٰالَ الْإِنْسٰانُ مٰا لَهٰا » (و انسان گوید: زمین را چه شده است؟) فرمود: او امیرالمؤمنین (ع) است؛ و درباره « يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبٰارَهٰا -إلي قوله- أَشْتٰاتاً » (در آن روز زمین خبرهایش را بازگو می‌کند - تا آنجا که می‌فرماید - دسته‌های پراکنده) فرمود: مردم به صورت گروه‌های پراکنده می‌آیند؛ مؤمنان، کافران و منافقان؛ و درباره … ادامه در متن کامل