تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ زلزال

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النّٰاسُ أَشْتٰاتاً لِيُرَوْا أَعْمٰالَهُمْ » (در آن روز، مردم دسته‌دسته و پراکنده بازمی‌گردند تا اعمالشان به آنان نشان داده شود). «صدور» به معنای بازگشتنِ شتران از آبشخور پس از ورود به آن است، و «أشتات»، مانند «شتّی»، جمع «شتيت» به معنای پراکنده است. این آیه، جوابی در پی جواب دیگر برای «إذا» (در ابتدای سوره) است.

مراد از بازگشتِ مردم به گونه‌ای پراکنده در آن روز، رفتنِ آنان از ایستگاهِ رستاخیز (موقف) به‌سوی جایگاه‌هایشان در بهشت و دوزخ است، در حالی که اهل سعادت و رستگاری از اهل شقاوت و هلاکت جدا و متمایزند. و نشان‌دادنِ اعمال به آنان، یا نشان‌دادنِ کیفر و پاداش اعمالشان با وارد شدن در آن است، یا تماشای خودِ اعمالشان بر پایهٔ تجسّم اعمال.

و گفته‌اند: مقصود، بیرون‌آمدنِ آنان از گورهایشان به‌سوی موقف است، در حالی که پراکنده‌اند و با سیاهی یا سپیدیِ چهره‌ها، هراس یا ایمنی، و جز این‌ها از هم شناخته می‌شوند، تا با حسابرسی از جزای اعمالشان آگاه گردند؛ و تعبیر از آگاهی به جزا با «رؤیت» (دیدن)، و از آگاه‌ساختن با «ارائه» (نشان‌دادن)، مانند چیزی است که در سخن خدای متعال آمده است: «يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مٰا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ مٰا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ» (روزی که هر کس آنچه را از کار نیک انجام داده، و آنچه را از کار بد مرتکب شده، حاضر می‌یابد؛ آل‌عمران: ۳۰). و وجه نخست نزدیک‌تر به ذهن و روشن‌تر است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲ تا ۶ با هم

و در تفسیر قمی درباره سخن خدای متعال: « وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقٰالَهٰا » (و زمین بارهای سنگینش را بیرون افکند) آمده است: فرمود منظور، انسان‌ها هستند؛ و درباره « وَ قٰالَ الْإِنْسٰانُ مٰا لَهٰا » (و انسان گوید: زمین را چه شده است؟) فرمود: او امیرالمؤمنین (ع) است؛ و درباره « يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبٰارَهٰا -إلي قوله- أَشْتٰاتاً » (در آن روز زمین خبرهایش را بازگو می‌کند - تا آنجا که می‌فرماید - دسته‌های پراکنده) فرمود: مردم به صورت گروه‌های پراکنده می‌آیند؛ مؤمنان، کافران و منافقان؛ و درباره … ادامه در متن کامل