تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ جمعه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ هٰادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيٰاءُ لِلّٰهِ مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ » (بگو: ای کسانی که یهودی شده‌اید! اگر گمان می‌کنید که شما به جای دیگر مردم، دوستان و اولیای خدایید، پس آرزوی مرگ کنید اگر راست می‌گویید). این کلام، استدلالی بر ضد یهود است که دروغ‌گوییِ آنان را در این ادعا که اولیا و دوستان خاص خدا هستند آشکار می‌سازد. و خدای متعال آنچه را بر این ادعای آنان دلالت دارد در این آیات حکایت کرده است: «وَ قٰالَتِ الْيَهُودُ وَ النَّصٰاريٰ نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ» (و یهود و نصاری گفتند: ما فرزندان خدا و دوستان اوییم) (مائده: ۱۸)، و کلامش: «قُلْ إِنْ كٰانَتْ لَكُمُ الدّٰارُ الْآخِرَهُ عِنْدَ اللّٰهِ خٰالِصَهً مِنْ دُونِ النّٰاسِ» (بگو: اگر سرای آخرت نزد خدا ویژهٔ شماست نه مردم دیگر...) (بقره: ۹۴)، و کلامش: «وَ قٰالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّهَ إِلاّٰ مَنْ كٰانَ هُوداً» (و گفتند: هرگز کسی جز آن‌که یهودی باشد به بهشت وارد نخواهد شد) (بقره: ۱۱۱).

حاصل معنا این است: خطاب به یهودیان بگو: ای کسانی که آیین یهود را برگزیده‌اید! اگر باور دارید که تنها شما دوستان خدایید نه دیگر مردم، پس اگر در ادعایتان راستگویید آرزوی مرگ کنید؛ زیرا دوست، دیدارِ دوستش را دوست می‌دارد، و هر کس یقین داشته باشد که دوستِ خداست و بهشت برای او حتمی گشته و میان او و بهشت هیچ پرده و مانعی جز مرگ نیست، مرگ را دوست خواهد داشت و آرزو می‌کند که به سراغش بیاید تا وارد سرای کرامت الهی شود و از این زندگی پست—که در آن جز اندوه و غم و رنج و گرفتاری نیست—رهایی یابد.

گفته شده است: در تعبیر « أَوْلِيٰاءُ لِلّٰهِ » (دوستانی برای خدا)، اینکه واژه به صورت اضافه نیامده [و به‌جای «اولیاء الله» با حرف «لـ» آمده است]، اشاره به این دارد که این سخن صرفاً ادعایی از سوی آنان است و هیچ حقیقتی ندارد.

بحث روایی

و در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال که می‌فرماید: « قُلْ يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ هٰادُوا » تا پایان آیه، آمده است که فرمود: «در تورات نوشته شده است: اولیای خدا آرزوی مرگ می‌کنند.»

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

و این دو آیه در معنای این سخن خدای متعال است: «قُلْ إِنْ كٰانَتْ لَكُمُ الدّٰارُ الْآخِرَهُ عِنْدَ اللّٰهِ خٰالِصَهً مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ وَ لَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَداً بِمٰا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَ اللّٰهُ عَلِيمٌ» (بگو اگر سرای آخرت نزد خدا ویژۀ شماست نه دیگر مردم، پس اگر راست می‌گویید آرزوی مرگ کنید؛ و هرگز به سبب آنچه با دستان خود پیش فرستاده‌اند آن را آرزو نخواهند کرد، و خدا داناست...). «بِالظّٰالِمِينَ» (...به حال ستمکاران؛ بقره: ۹۵).

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۸ با هم

و در کافی به سند خود از عبدالله بن سنان، از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمود: «جاء رجل إلي أبي ذر فقال: يا أبا ذر ما لنا نكره الموت؟ فقال: لأنكم عمرتم الدنيا و خربتم الآخرة - فتكرهون أن تنقلوا من عمران إلي خراب» (مردی نزد ابوذر آمد و گفت: ای ابوذر، ما را چه شده است که مرگ را ناخوش می‌داریم؟ ابوذر گفت: زیرا شما دنیا را آباد کرده‌اید و آخرت را ویران؛ ازاین‌رو ناخوش می‌دارید که از آبادی به ویرانی منتقل شوید).