تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ احقاف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا حُشِرَ النّٰاسُ كٰانُوا لَهُمْ أَعْدٰاءً وَ كٰانُوا بِعِبٰادَتِهِمْ كٰافِرِينَ » (و چون مردم محشور شوند، معبودان دشمنِ آنان خواهند بود و به عبادتشان کافر می‌شوند). «حشر» یعنی بیرون‌راندن چیزی از جایگاهش همراه با ناآرامی و آشفتگی، و مقصود در اینجا برانگیختن مردم از گورها و راندنِ آنان به سوی محشر در روز قیامت است. در آن روز، معبودانشان با آنان دشمنی می‌کنند و با بیزاری‌جستن از آن‌ها، شرکِ پرستندگانِ خود را انکار می‌نمایند؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ» (فاطر: ۱۴؛ و روز قیامت شرک شما را انکار می‌کنند)، و در حکایت از سخنِ آنان می‌فرماید: «تَبَرَّأْنٰا إِلَيْكَ مٰا كٰانُوا إِيّٰانٰا يَعْبُدُونَ» (قصص: ۶۳؛ از آنان به سوی تو بیزاری می‌جوییم؛ آنان ما را نمی‌پرستیدند)، و می‌فرماید: «فَكَفيٰ بِاللّٰهِ شَهِيداً بَيْنَنٰا وَ بَيْنَكُمْ إِنْ كُنّٰا عَنْ عِبٰادَتِكُمْ لَغٰافِلِينَ» (یونس: ۲۹؛ پس گواهیِ خدا میان ما و شما بس است که ما قطعاً از پرستش شما بی‌خبر بودیم).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵ و ۶ با هم

و در سیاق این دو آیه اشاره‌ای است به اینکه همین جماداتی که در این جهان برای ما دارای حیات به نظر نمی‌رسند—چون آثار حیات در آن‌ها آشکار نیست—در جهانِ آخرت روشن خواهد شد که زنده‌اند و آثار حیاتشان آشکار می‌گردد. و بخشی از سخن در این معنا، پیش از این ذیلِ کلام خدای متعال گذشت که می‌فرماید: «قٰالُوا أَنْطَقَنَا اللّٰهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ» (فصلت: ۲۱؛ گفتند: همان خدایی ما را به سخن درآورد که هر چیزی را گویا کرده است).