تفسیر آیهٔ ۳۱ سورهٔ احقاف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا قَوْمَنٰا أَجِيبُوا دٰاعِيَ اللّٰهِ وَ آمِنُوا بِهِ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ يُجِرْكُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِيمٍ » (ای قوم ما، دعوت‌کنندهٔ خدا را پاسخ گویید و به او ایمان آورید تا خدا برخی از گناهانتان را برای شما بیامرزد و شما را از عذابی دردناک پناه دهد)؛ مراد از دعوت‌کنندهٔ خدا، پیامبر (ص) است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «قُلْ هٰذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَي اللّٰهِ عَليٰ بَصِيرَهٍ» (یوسف: ۱۰۸: «بگو: این راه من است؛ با بینایی و بصیرت به سوی خدا دعوت می‌کنم»). و گفته شده است مراد از آن، همان آیاتی از قرآن است که شنیدند؛ ولی این سخن بعید است.

و ظاهر این است که کلمهٔ «مِنْ» در « يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ » (برخی از گناهانتان را برای شما بیامرزد) برای تبعیض (بیان بخشی از چیزی) است؛ و مراد، آمرزشِ بخشی از گناهان است، یعنی همان گناهانی که پیش از ایمان مرتکب شده بودند، چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ مٰا قَدْ سَلَفَ» (انفال: ۳۸: «اگر از کفر بازایستند، آنچه گذشته است برایشان آمرزیده می‌شود»).

و گفته شده است: مراد از این بخش، حقوق خدای پاک و منزه (حق‌الله) است؛ چرا که حق‌الله با توبه آمرزیده می‌شود و ایمان خودْ توبه است، اما حقوق مردم (حق‌الناس) با توبه آمرزیده نمی‌شود. و به این سخن چنین پاسخ داده شده است که «الإسلام يجب ما قبله» (اسلام، گناهان و کوتاهی‌های پیش از خود را از ریشه می‌بُرد و پاک می‌کند).

بحث روایی

و در همان کتاب [تفسیر قمی] آمده است: «سئل العالم(ع)عن مؤمني الجن أ يدخلون الجنه؟فقال:لا،و لكِن لله حظائر بين الجنه و النار-يكون فيها مؤمنوا الجن و فساق الشيعه» (از امام معصوم (ع) پرسیده شد: آیا مؤمنان جن وارد بهشت می‌شوند؟ فرمود: نه، ولی خداوند میان بهشت و دوزخ جایگاه‌هایی محصور [حظائر] دارد که مؤمنان جن و شیعیان گناهکار در آن خواهند بود).

می‌گویم: مانند این مطلب در برخی روایات موقوفه (روایتی که سندش به صحابی ختم می‌شود، نه معصوم) از طرق اهل سنت نیز نقل شده است. روایت قمی هم مُرسَل (بدون ذکر سلسلهٔ کامل راویان) و مانندِ مُضمَر (روایتی که نام امام در آن تصریح نشده است) به شمار می‌رود؛ بنابراین اگر پذیرفته شود، باید آن را بر پایین‌ترین درجات بهشت حمل کرد، زیرا عموم آیات قرآن بر همگانی‌بودن پاداش برای همهٔ فرمان‌برداران از انس و جن دلالت دارد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲۹ تا ۳۲ با هم

در تفسیر قمی دربارهٔ این سخن که خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَيْكَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ » (و هنگامی که گروهی از جن را به‌سوی تو روانه ساختیم؛ احقاف: ۲۹) و آیات پس از آن، آمده است: سبب نزول این آیات آن بود که پیامبر خدا (ص) همراه با زید بن حارثه از مکه به‌سوی بازار عُکاظ بیرون رفت تا مردم را به اسلام دعوت کند، ولی هیچ‌کس پاسخش نداد و کسی را نیافت که دعوتش را بپذیرد؛ سپس به‌سوی مکه بازگشت. ادامه در متن کامل

چون به جایگاهی رسید که به آن «وادي مَجَنّه» می‌گفتند [پاورقی منبع: ۱) مَجَنّه: زیستگاهِ جن.]، در دل شب با قرآن به شب‌زنده‌داری پرداخت؛ در این هنگام از کنار او گذشت دسته‌ای از جن؛ پس چون قرائت پیامبر خدا (ص) را شنیدند، به آن گوش سپردند، و هنگامی که تلاوت قرآنش را شنیدند، برخی به برخی دیگر گفتند: « أَنْصِتُوا » (احقاف:… ادامه در متن کامل

پس آنان نزد پیامبر خدا (ص) آمدند، اسلام آوردند و ایمان آوردند، و پیامبر خدا (ص) احکام اسلام را به ایشان آموخت. ادامه در متن کامل

می‌گویم: روایت‌ها دربارهٔ ماجرای این دسته از جن که به قرآن گوش فرا دادند، بسیار و دارای اختلافی شدید است، و راهی نیز برای تصحیح متونِ آن‌ها با عرضه به کتاب خدا یا با قرائنِ مورد اطمینان وجود ندارد؛ از این رو از میان آن‌ها تنها به گزارشِ پیش‌گفتهٔ قمی بسنده کردیم و بخش‌هایی از آن روایات در تفسیر سورهٔ جن خواهد آمد، ان‌شاءالله تعالی. ادامه در متن کامل