تفسیر آیهٔ ۱۷۳ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِنَّ جُنْدَنٰا لَهُمُ الْغٰالِبُونَ » (و همانا سپاه ما بی‌گمان پیروزند). «جُند» جمعیتی فشرده و متراکم است و به همین سبب به لشکر «جُند» گفته می‌شود؛ بنابراین معنایی نزدیک به «حزب» (گروه هم‌بسته) دارد [یادداشت منبع: ۱) خدای متعال می‌فرماید: «إذ جاءتكم جنود» احزاب: ۹ (آنگاه که سپاهیانی به سوی شما آمدند) و دربارهٔ همان‌ها فرموده است: «و لما رأي المؤمنون الأحزاب» احزاب: ۲۲ (و چون مؤمنان، دسته‌ها و گروه‌های هم‌پیمان را دیدند)]. و خدای متعال در جای دیگری از کلام خود فرموده است:

«وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْغٰالِبُونَ» مائده: ۵۶ («و هر کس ولایت خدا و فرستاده‌اش و کسانی را که ایمان آورده‌اند بپذیرد، [پیروز است؛ چراکه] همانا حزب خدا پیروزمندانند»).

منظور از این سخنِ الهی: « جُنْدَنٰا » (سپاه ما)، همان جمعیتی است که به فرمان او گردن می‌نهد و در راهش پیکار می‌کند؛ و آنان یا منحصراً مؤمنانند، یا پیامبران و مؤمنانی که پیروِ آنانند، که بنا بر فرض دوم، در کلام تعمیم پس از تخصیص (عام آوردن پس از خاص) رخ داده است. در هر حال، مؤمنان نیز همچون پیشوایانِ پیامبر خویش یاری‌شده و پیروزند؛ خدای متعال می‌فرماید: «وَ لاٰ تَهِنُوا وَ لاٰ تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» (آل‌عمران: ۱۳۹): «و سست نشوید و غمگین مباشید، در حالی که اگر مؤمن باشید، شما برترید». و پیش از این نیز برخی از آیاتی که بر این معنا دلالت داشت، گذشت.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷۱ تا ۱۷۳ با هم

این حکم—یعنی یاری شدن و پیروزی—حکمی اجتماعی و وابسته به همین عنوان (رسالت و بندگی و سپاه خدا بودن) است و نه چیز دیگر؛ بدین معنا که فرستادگان الهی—که بندگانی فرستاده از سوی خدایند—و مؤمنان—که سپاهیان خدایند، به فرمانش عمل می‌کنند و در راهش جهاد می‌نمایند—تا زمانی که به این صفت آراسته‌اند، یاری‌شده و پیروزند؛ اما هرگاه از ایمان جز نامی و از این انتساب جز سخنی باقی نماند، نباید امیدی به یاری و پیروزی داشت.