تفسیر آیهٔ ۱۷۲ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷۱ و ۱۷۲ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنٰا لِعِبٰادِنَا الْمُرْسَلِينَ إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ » (و قطعاً وعدهٔ ما از پیش دربارهٔ بندگانِ فرستاده‌مان رقم خورده است؛ که بی‌گمان تنها آنان پیروزشدگانند). «کلمه»ی خدای متعال برای آنان، همان سخنی است که درباره‌شان فرموده، و آن حکم و قضای (تقدیر حتمیِ) او در حق ایشان است. و پیشی گرفتن کلمه، به معنای تقدم زمانیِ آن، یا پیشی داشتنش در نفوذ و چیرگی است. حرف «لام» [در «لِعِبَادِنَا»] بر سود و خیر دلالت دارد؛ یعنی ما دربارهٔ آنان حکمی حتمی راندیم که همانا تنها پیروزمندان ایشانند. و این سخن با گونه‌های مختلفی از تأکید همراه شده است.

یاری و پیروزی به صورت مطلق آمده و به دنیا یا آخرت یا وجه دیگری مقید نشده است، بلکه قرینه بر خلاف چنین تقییدی دلالت دارد؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «إِنّٰا لَنَنْصُرُ رُسُلَنٰا وَ الَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا وَ يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهٰادُ» غافر: ۵۱ (ما فرستادگان خود و کسانی را که ایمان آورده‌اند، در زندگی دنیا و روزی که گواهان برمی‌خیزند، قطعاً یاری می‌رسانیم).

بنابراین، پیامبران (ع) در برهان و حجت پیروزند؛ چراکه آنان بر حقند و حق هرگز شکست‌پذیر نیست.

آنان بر دشمنانشان نیز پیروزند؛ خواه با چیره ساختنِ ایشان بر دشمنان، و خواه با انتقام گرفتن از آن دشمنان؛ خدای متعال می‌فرماید:

«وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِكَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُريٰ -إلي أن قال- حَتّٰي إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جٰاءَهُمْ نَصْرُنٰا فَنُجِّيَ مَنْ نَشٰاءُ وَ لاٰ يُرَدُّ بَأْسُنٰا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ» یوسف: ۱۱۰ («و ما پیش از تو، جز مردانی از مردم آبادی‌ها را که به آنان وحی می‌فرستادیم روانه نکردیم -تا آنجا که فرمود- تا آن‌گاه که فرستادگان نومید شدند و پنداشتند که به آنان دروغ گفته شده است، یاریِ ما به سویشان آمد؛ پس هر کس را خواستیم نجات یافت، و عذاب ما از گروه مجرمان بازگردانده نمی‌شود»).

آنان در آخرت نیز پیروزند، همان‌طور که خدای متعال می‌فرماید: «يَوْمَ لاٰ يُخْزِي اللّٰهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ» تحریم: ۸ (روزی که خداوند، پیامبر و کسانی را که با او ایمان آورده‌اند خوار و شرمسار نمی‌سازد)؛ و اندکی پیش، آیه‌ای از سورهٔ مؤمن در همین معنا گذشت.

تفسیر آیه‌های ۱۷۱ تا ۱۷۳ با هم

این حکم—یعنی یاری شدن و پیروزی—حکمی اجتماعی و وابسته به همین عنوان (رسالت و بندگی و سپاه خدا بودن) است و نه چیز دیگر؛ بدین معنا که فرستادگان الهی—که بندگانی فرستاده از سوی خدایند—و مؤمنان—که سپاهیان خدایند، به فرمانش عمل می‌کنند و در راهش جهاد می‌نمایند—تا زمانی که به این صفت آراسته‌اند، یاری‌شده و پیروزند؛ اما هرگاه از ایمان جز نامی و از این انتساب جز سخنی باقی نماند، نباید امیدی به یاری و پیروزی داشت.