تفسیر آیهٔ ۶۵ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَليٰ أَفْوٰاهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنٰا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ » (امروز بر دهان‌هایشان مُهر می‌نهیم، و دست‌هایشان با ما سخن می‌گویند و پاهایشان به کارهایی که مرتکب می‌شدند گواهی می‌دهند)؛ یعنی همان‌طور که سیاق آیه اقتضا می‌کند، هر عضوی به گناهانی گواهی می‌دهد که به واسطهٔ آن مرتکب شده‌اند؛ پس دست‌ها به گناهانی که با دست انجام داده‌اند، و پاها به گناهان ویژهٔ خود شهادت می‌دهند.

از اینجا روشن می‌شود که هر عضوی به کردارِ ویژهٔ خود زبان می‌گشاید، و یادآوری دست‌ها و پاها از باب نمونه و مثال است؛ به همین جهت در جای دیگر از گوش و چشم و دل یاد شده، چنان‌که در سورهٔ اسراء آیهٔ ۳۶ آمده است؛ و در جایی دیگر از پوست‌ها سخن رفته، چنان‌که در سورهٔ حم‌السجده (فصّلت) آیهٔ ۲۰ آمده است، و ان‌شاءالله پاره‌ای از مباحث مربوط به آن، در تفسیر سورهٔ حم‌السجده خواهد آمد.

بحث روایی

و در کتاب کافی به اسنادش از محمد بن سالم روایت شده است که امام باقر (علیه‌السلام) در حدیثی فرمود:

«و اندام‌ها بر ضد مؤمن شهادت نمی‌دهند؛ آن‌ها تنها بر ضد کسی گواهی می‌دهند که فرمان عذاب بر او قطعی شده باشد. اما مؤمن، نامه‌اش به دست راستش داده می‌شود؛ خداوند عزّوجلّ فرموده است: «فَمَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولٰئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتٰابَهُمْ-وَ لاٰ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً» (پس کسانی که نامه‌شان به دست راستشان داده شود، نامهٔ خود را می‌خوانند و به اندازهٔ رشتهٔ شکافِ هستهٔ خرمایی ستم نمی‌بینند؛ اسراء: ۷۱).»

و در تفسیر عیاشی، از مَسعده بن صدقه از جعفر بن محمد، از جدش روایت شده است که فرمود: امیرالمؤمنین (ع) در خطبه‌ای که در آن هول و هراس روز قیامت را وصف می‌کرد، فرمود: «خداوند بر دهان‌ها مُهر می‌زند و سخن نمی‌گویند؛ دست‌ها سخن می‌گویند و پاها شهادت می‌دهند و پوست‌ها به آنچه کرده‌اند گویا می‌شوند؛ پس هیچ سخنی را از خدا پنهان نمی‌کنند.»

می‌گویم: در این باره روایات دیگری نیز هست که برخی از آن‌ها ذیل تفسیر این سخن خدای متعال خواهد آمد:

«شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَ أَبْصٰارُهُمْ وَ جُلُودُهُمْ» (گوش و چشم‌ها و پوست‌هایشان بر ضد آنان گواهی دادند؛ فصلت/حم السجده: ۲۰)، و بخشی از آن‌ها نیز پیش از این در ذیل آیهٔ «إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤٰادَ كُلُّ أُولٰئِكَ كٰانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً» (بی‌گمان گوش و چشم و دل، از همهٔ این‌ها بازخواست خواهد شد؛ اسراء: ۳۶) گذشت.