تفسیر آیهٔ ۶۶ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَوْ نَشٰاءُ لَطَمَسْنٰا عَليٰ أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّرٰاطَ فَأَنّٰي يُبْصِرُونَ » (و اگر بخواهیم، چشمانشان را محو می‌کنیم؛ پس به سوی راه بر هم پیشی می‌گیرند، اما چگونه می‌توانند ببینند؟). در مجمع‌البیان آمده است: «طمس» محو کردن چیزی است چندان‌که اثری از آن نماند؛ بنابراین «طمس بر چشم» مانند زدودن نوشته از کتاب است، و شبیه آن «طمس بر مال» است، یعنی از میان بردنش به گونه‌ای که دیگر به چشم نیاید و درک نشود. و نابینای «مطموس» و «طمیس» کسی است که شکاف میان دو پلکش از بین رفته باشد؛ پایان سخن مجمع‌البیان.

پس اینکه می‌فرماید: « وَ لَوْ نَشٰاءُ لَطَمَسْنٰا عَليٰ أَعْيُنِهِمْ »، یعنی اگر می‌خواستیم، چشمانشان را از میان می‌بردیم تا یکدست صاف و بی‌اثر شوند و در نتیجه، بینایی‌شان از دست برود و باطل گردد.

و اینکه می‌فرماید: « فَاسْتَبَقُوا الصِّرٰاطَ »، یعنی خواستند در رسیدن به راهِ آشکاری که جوینده‌اش به بیراهه نمی‌رود و رهروَش گمراه نمی‌شود از یکدیگر سبقت بگیرند، اما آن را ندیدند و هرگز هم نخواهند دید؛ پس بعید دانستنی که از عبارت « فَأَنّٰي يُبْصِرُونَ » (چگونه می‌بینند؟) فهمیده می‌شود، کنایه از ناممکن بودنِ دیدن است.

و این سخنِ برخی مفسران که گفته‌اند مراد از پیشی گرفتن در راه، شتابِ آنان برای پیمودن راه حق و راه نیافتنشان به سوی آن است، بعید به نظر می‌رسد.