تفسیر آیهٔ ۶۷ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَوْ نَشٰاءُ لَمَسَخْنٰاهُمْ عَليٰ مَكٰانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطٰاعُوا مُضِيًّا وَ لاٰ يَرْجِعُونَ » (و اگر بخواهیم، آنان را بر سرِ جایشان مسخ می‌کنیم تا نه توانِ پیش رفتن داشته باشند و نه بازگردند). در مجمع‌البیان آمده است: «مسخ» دگرگون کردن چهره به صورتی زشت و ناهنجار است، همان‌طور که گروهی به بوزینگان و خوک‌ها مسخ شدند. و نیز گفته است:

«مکانت» و «مکان» هر دو به یک معناست؛ پایان سخن مجمع‌البیان. مراد از مسخ آنان بر جایگاهشان این است که در همان جایی که نشسته‌اند، صورت و خلقتشان دگرگون شود، بی‌آنکه تغییر حالشان نیازمند چاره‌اندیشی یا زحمتی باشد، بلکه تنها به اراده و خواستِ او رخ دهد؛ پس این تعبیر، کنایه از آن است که این کار برای خدای متعال بسیار آسان است و هیچ دشواری‌ای ندارد.

و اینکه می‌فرماید: « فَمَا اسْتَطٰاعُوا مُضِيًّا وَ لاٰ يَرْجِعُونَ »، یعنی نه می‌توانند در عذاب پیش بروند و نه توان دارند به حالِ پیش از عذاب و مسخ بازگردند؛ بنابراین رفتن (مُضیّ) و بازگشتن (رجوع)، کنایه از بازگشت به حالت سلامت، و ماندگاری بر حالِ عذاب و مسخ است.

و گفته شده است: مراد، رفتن به سوی مقاصدشان و بازگشت به خانه‌ها و نزد خانواده‌هایشان است؛ ولی این معنا نیز بعید به نظر می‌رسد.