تفسیر آیهٔ ۹ سورهٔ طارق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يَوْمَ تُبْلَي السَّرٰائِرُ » (روزی که رازها و نهان‌ها آشکار و آزموده می‌شود). «يَوْمَ» ظرف زمان برای بازگرداندن (رَجْع) است؛ «سریره» چیزی است که انسان در درون خود پنهان داشته است؛ و «بلاء» به معنای آزمودن، شناسایی و بررسی دقیق است.

بنابراین، معنا چنین است: روزی که باورها و پیامدهای کارهای نیک و بدِ پنهان‌شده انسان آزموده می‌شود، تا نیک آن‌ها از بدشان جدا گردد و انسان بر پایه آن پاداش و کیفر بیند. پس این آیه در معنای سخن خدای متعال است که می‌فرماید: «إِنْ تُبْدُوا مٰا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحٰاسِبْكُمْ بِهِ اللّٰهُ» (اگر آنچه در دل دارید آشکار سازید یا نهانش دارید، خداوند شما را به آن محاسبه می‌کند؛ بقره: ۲۸۴).

بحث روایی

و در همان کتاب، دربارهٔ سخن خدای متعال: « يَوْمَ تُبْلَي السَّرٰائِرُ »، آمده است: «از آن‌ها پرده برداشته می‌شود [و آشکار می‌گردند].»

و در «مجمع‌البیان» به صورت مرفوع (بدون ذکر واسطه‌های سند) از ابو دَرداء روایت شده است که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود: «خداوند چهار خصلت را بر عهدهٔ آفریدگانش نهاده است: نماز، زکات، روزهٔ ماه رمضان و غسل جنابت؛ و این‌ها همان رازهایی هستند که خدای متعال درباره‌شان فرمود: «یوم تبلی السرائر» (روزی که رازها آشکار و آزموده می‌شوند).»

می‌گویم: شاید این سخن از باب ذکر برخی از مصداق‌ها باشد، چنان‌که روایت بعدی نیز آن را تأیید می‌کند.

و در همان کتاب، از معاذ بن جبل روایت شده است که گفت: از پیامبر خدا (ص) پرسیدم: این رازهایی که خداوند در آخرت بندگان را به آن‌ها می‌آزماید [و آشکار می‌سازد] چیست؟ فرمود: «رازهای شما همان کردارهای شماست؛ از قبیل نماز، روزه، زکات، وضو، غسل جنابت و هر فریضهٔ واجبی؛ چرا که همهٔ اعمال، رازهایی نهان‌اند؛ زیرا اگر کسی بخواهد، می‌گوید:

نماز خواندم، در حالی که نماز نخوانده است؛ و اگر بخواهد، می‌گوید: وضو گرفتم، در حالی که وضو نگرفته است. پس این است معنای سخن خداوند که: « يَوْمَ تُبْلَي السَّرٰائِرُ » (روزی که رازها آشکار و آزموده می‌شوند).»