تفسیر آیهٔ ۳۴ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لِكُلِّ أُمَّهٍ أَجَلٌ » (و برای هر امتی سرآمد و اجلی معین است...) تا پایان آیه [اعراف: ۳۴].
این سخن حقیقتی است برگرفته از فرموده خدای متعال در پایان داستان آدم که فرمود: « قٰالَ فِيهٰا تَحْيَوْنَ وَ فِيهٰا تَمُوتُونَ وَ مِنْهٰا تُخْرَجُونَ » (فرمود: در آن زندگی می‌کنید و در آن می‌میرید و از آن بیرون آورده می‌شوید [اعراف: ۲۵])؛ درست مانند دیگر احکامی که پیش‌تر گذشت و از آن داستان به دست آمد. پیام این سخن آن است که امت‌ها و جامعه‌ها نیز همانند تک‌تک افراد، دارای عمر و سرآمدِ مرگ هستند.

چه بسا از این نتیجه‌گیری و استخراج چنین استفاده شود که سخن پیشین خدای متعال در پایان داستان که فرمود:

« قٰالَ فِيهٰا تَحْيَوْنَ » (فرمود: در آن زندگی می‌کنید... [اعراف: ۲۵])، به زندگی یکایک افراد و تک‌تک امت‌ها برمی‌گردد که پاره‌ای از عمر عمومیِ انسانیت است؛ و سخن پیش از آن: « وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتٰاعٌ إِليٰ حِينٍ » (و برای شما در زمین تا زمانی معین قرارگاه و برخورداری است [اعراف: ۲۴])، به زندگی نوع بشر تا زمانی معین اشاره دارد که همان زمان نابودی یا رستاخیز است؛ و این همان عمر عمومی انسانیت در دنیاست.

بحث روایی

و در همان کتاب از امام صادق (ع) دربارهٔ کلام خدا: « فَإِذٰا جٰاءَ أَجَلُهُمْ لاٰ يَسْتَأْخِرُونَ سٰاعَهً وَ لاٰ يَسْتَقْدِمُونَ » (و چون اجلشان فرا رسد، نه ساعتی [از آن] پس می‌افتند و نه پیش می‌افتند) روایت شده که فرمودند: «هو الذي يسمي لملك الموت» (آن همان [اجل حتمی] است که برای فرشتهٔ مرگ نام‌برده و معین می‌شود.)

می‌گویم: روایاتی در این معنا پیش از این در ذیل فرمایش خدای متعال: «ثُمَّ قَضيٰ أَجَلاً وَ أَجَلٌ مُسَمًّي عِنْدَهُ» (انعام: ۲) گذشت.