تفسیر آیهٔ ۱۵ سورهٔ نجم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و فرمودهٔ او: « عِنْدَهٰا جَنَّهُ الْمَأْويٰ » یعنی بهشتی که مؤمنان در آن جای می‌گیرند و آرامش می‌یابند، و آن بهشتِ آخرت است؛ زیرا بهشت برزخ، بهشتی زودرس و محدود تا برانگیخته‌شدن در قیامت است. خدای متعال می‌فرماید: «فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوَى نُزُلاً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ» (پذیرایی و جایگاهی است به پاداش آنچه انجام می‌دادند؛ سجده: ۱۹)، و فرمودهٔ او: «فَإِذٰا جٰاءَتِ الطَّامَّهُ الْكُبْريٰ -إلي أن قال- فَإِنَّ الْجَنَّهَ هِيَ الْمَأْويٰ» (پس چون آن هنگامهٔ بزرگ‌تر از همه دررسد... بی‌گمان بهشت همان جایگاه و پناهگاه است؛ نازعات: ۴۱)، و بنا بر آنچه فرمودهٔ خدای متعال: «وَ فِي السَّمٰاءِ رِزْقُكُمْ وَ مٰا تُوعَدُونَ» (و روزی شما و آنچه وعده داده می‌شوید در آسمان است؛ ذاریات: ۲۲) بر آن دلالت دارد، آن در آسمان است. و برخی گفته‌اند: مراد از آن، بهشت برزخ است.

بحث روایی

پذیرش این دیدگاه (عروج روحانی) اگر با قرینه‌های پیرامون آیات و روایات تأیید شود، اشکالی ندارد؛ جز اینکه در این صورت واجب است سخن خدای متعال که می‌فرماید: « عِنْدَهٰا جَنَّهُ الْمَأْويٰ » (نزد آن [سدرةالمنتهی]، بهشتِ آرامشگاه است) بر بهشت برزخ حمل گردد تا نزدِ سدره بودنِ آن به‌گونه‌ای از تعلق و پیوند تفسیر شود؛ چنان‌که وارد شده است: قبر یا باغی از باغ‌های بهشت است یا گودالی از گودال‌های آتش؛ وگرنه آیه باید به‌گونه‌ای توجیه شود که با روحانی‌بودنِ عروج به آسمان‌ها ناسازگار نباشد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۴ تا ۱۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « عِنْدَ سِدْرَهِ الْمُنْتَهيٰ عِنْدَهٰا جَنَّهُ الْمَأْويٰ إِذْ يَغْشَي السِّدْرَهَ مٰا يَغْشيٰ » (نزد سدرةالمنتهی، که بهشتِ آرامگاه نزد آن است؛ آن‌گاه که درخت سدر را آنچه می‌پوشانید فرا گرفته بود). «سِدر» درختی شناخته‌شده است و تای تأنیث [در سدرة] برای وحدت (یک درخت) است؛ و «مُنتهی» گویا اسم مکان است و شاید مقصود از آن، منتهای آسمان‌ها باشد، به این دلیل که بهشت نزد آن قرار دارد و بهشت در آسمان است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ فِي السَّمٰاءِ رِزْقُكُمْ وَ مٰا تُوعَدُونَ» (و روزیِ شما و آنچه به شما وعده داده می‌شود در آسمان است؛ ذاریات: ۲۲).