تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ نجم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و فرمودهٔ او: « إِذْ يَغْشَي السِّدْرَهَ مٰا يَغْشيٰ »، «غشیان شیء» به معنای احاطه یافتن و پوشاندن آن است، و «مَا» موصوله (به معنای آنچه) است و معنا این است: آنگاه که فراگرفت و احاطه کرد درخت سدر را آنچه احاطه کرد. و خدای متعال این پوشاننده و احاطه‌کنندهٔ سدره را مبهم گذاشته و روشن نساخته که چیست، همان‌گونه که پیش‌تر به آن اشاره شد.

بحث روایی

و در همان کتاب، دربارهٔ سخن خدای متعال که می‌فرماید: « إِذْ يَغْشَي السِّدْرَهَ مٰا يَغْشيٰ » (آنگاه که درخت سدره را آنچه می‌پوشانید فراگرفته بود)، آمده است: هنگامی که پرده میان او و پیامبر خدا (ص) برداشته شد، نوری سدره را فراگرفت.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۴ تا ۱۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « عِنْدَ سِدْرَهِ الْمُنْتَهيٰ عِنْدَهٰا جَنَّهُ الْمَأْويٰ إِذْ يَغْشَي السِّدْرَهَ مٰا يَغْشيٰ » (نزد سدرةالمنتهی، که بهشتِ آرامگاه نزد آن است؛ آن‌گاه که درخت سدر را آنچه می‌پوشانید فرا گرفته بود). «سِدر» درختی شناخته‌شده است و تای تأنیث [در سدرة] برای وحدت (یک درخت) است؛ و «مُنتهی» گویا اسم مکان است و شاید مقصود از آن، منتهای آسمان‌ها باشد، به این دلیل که بهشت نزد آن قرار دارد و بهشت در آسمان است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ فِي السَّمٰاءِ رِزْقُكُمْ وَ مٰا تُوعَدُونَ» (و روزیِ شما و آنچه به شما وعده داده می‌شود در آسمان است؛ ذاریات: ۲۲).

تفسیر آیه‌های ۱۴ و ۱۶ با هم

در کلام خدای متعال چیزی وجود ندارد که این درخت را تفسیر و مشخص کند، و گویی بنا بر مبهم گذاشتن آن بوده است؛ چنان‌که فرمودهٔ بعدی‌اش: « إِذْ يَغْشَي السِّدْرَهَ مٰا يَغْشيٰ » (آنگاه که درخت سدر را پوشاند آنچه پوشاند) نیز آن را تأیید می‌کند. در روایات نیز این‌گونه تفسیر شده که آن درختی است بر فراز آسمان هفتم که اعمال فرزندان آدم به آن منتهی می‌شود؛ و به‌زودی به برخی از این روایات برخواهی خورد.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۴ و ۱۶ با هم

و در کتاب «الدر المنثور»، احمد و ابن‌جریر از انس روایت کرده‌اند که پیامبر خدا (ص) فرمود:

«به سدره رسیدم؛ دیدم میوه‌اش مانند ملخ‌ها و برگ‌هایش چون گوش‌های فیل است. پس هنگامی که از جانب امر الهی آنچه باید آن را می‌پوشاند پوشانید، به یاقوت و زمرد و مانند آن دگرگون شد.»