تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ نجم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغيٰ ». «زیغ» به معنای انحراف از راه راست و اعتدال است، و «طغیان» به معنای درگذشتن از حد در کار است. و کژ شدن و زیغِ چشم، به معنای درک کردن چیزی به صورتی جز آن‌گونه که در واقع هست می‌باشد، و طغیان چشم، درک کردن چیزی است که هیچ حقیقتی ندارد. و مراد از چشم (بصر)، چشم پیامبر (ص) است.

و معنا این است که آن حضرت (ص) آنچه را دید، بر خلاف صفت حقیقی‌اش ندید و چیزی را هم که حقیقتی ندارد ندید، بلکه بدون هیچ خطایی در دیدن خود، به درستی مشاهده کرد.

و مراد از دیدن (ابصار)، دیدنِ آن حضرت (ص) با چشم دل خویش است نه با عضو ظاهری چشم؛ زیرا مراد از این دیدن، همان است که با فرمودهٔ خود: « وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَهً أُخْريٰ » (و قطعاً او را بار دیگر نیز دید) در نظر دارد که بر همانندیِ این دیدار با دیدارِ فرود نخستین اشاره دارد؛ همانی که با فرمودهٔ: « مٰا كَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأيٰ أَ فَتُمٰارُونَهُ عَليٰ مٰا يَريٰ » (دل در آنچه دید دروغ نگفت؛ آیا با او بر سر آنچه می‌بیند مجادله می‌کنید؟) به آن اشاره می‌کند؛ پس این را بفهم و غفلت مَورز.