تفسیر آیهٔ ۱۳ سورهٔ جاثیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ سَخَّرَ لَكُمْ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ » (و آنچه را در آسمان‌ها و آنچه را در زمین است، همه را از جانب خود برای شما رام کرد...). این بیان از باب ارتقای کلام با عطفِ عام بر خاص است (که پس از نعمت دریا، همهٔ آسمان‌ها و زمین را برشمرد). سخن دربارهٔ « لَكُمْ » (برای شما) مانند سخن دربارهٔ همین واژه در آیهٔ پیشین است؛ و کلمهٔ « جَمِيعاً » (همگی) یا تأکیدی است برای «آنچه در آسمان‌ها و زمین است»، یا حال (بیان‌کنندهٔ حالتِ آن‌هاست).

و سخن خدای متعال که می‌فرماید: « سَخَّرَ لَكُمْ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً » (آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، همه را برای شما رام کرد)، معنای تسخیر آن‌ها برای انسان این است که اجزای جهانِ مشهود (محسوس) بر پایهٔ نظامی یگانه روان‌اند؛ نظامی که بر آن‌ها فرمان می‌راند و برخی از آن‌ها را به برخی دیگر، و همه را به انسان پیوند می‌دهد؛ در نتیجه، انسان در زندگی خویش از پدیده‌های آسمانی و زمینیِ آن بهره‌مند می‌شود، و جامعهٔ بشری پیوسته بهره‌گیری از آن‌ها، به‌کارگرفتنشان را به‌منزلهٔ ابزار و دست‌اندازی به پراکنده‌های آن برای رسیدن به مزایای زندگی گسترش می‌دهد؛ پس همه‌چیز رام و در خدمت اوست.

و سخن دیگرش: « مِنْهُ » (از جانب اوست)؛ حرف «مِن» برای ابتدا (سرآغاز داشتن) است و ضمیر به خدای متعال برمی‌گردد و در جایگاه حال (بیان‌کنندهٔ چگونگی) برای «مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ» قرار دارد. معنای آیه چنین است: آنچه در آسمان‌ها و زمین است، همگی را برای شما مسخر ساخت، در حالی که آغاز و آفرینش آن از جانب او و حاصل از پیشگاه اوست؛ چراکه ذاتِ پدیده‌ها با هستی‌بخشیِ او بدون الگوی پیشین پدید می‌آید، و همچنین ویژگی‌ها و آثارشان نیز با آفرینشِ اوست. از جملهٔ این ویژگی‌ها و آثار، پیوند اجزا با یکدیگر است، و این همان نظام جاری در هستی است که با انسان پیوند دارد. خدای متعال می‌فرماید: «اللّٰهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ» (خدا آفرینش را آغاز می‌کند و سپس آن را بازمی‌گرداند؛ روم: ۱۱) و می‌فرماید:

«إِنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ وَ يُعِيدُ» (همانا اوست که [آفرینش را] آغاز می‌کند و بازمی‌گرداند؛ بروج: ۱۳).

مفسران برای عبارت « مِنْهُ » معانیِ دیگری نیز گفته‌اند که هیچ‌یک خالی از تکلف (پیچیدگیِ بی‌مورد) نیست؛ ازاین‌رو از پرداختن به آن‌ها چشم پوشیدیم.

و سخن دیگر او: « إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ » (بی‌تردید در این [امور] برای گروهی که می‌اندیشند، نشانه‌هایی است)؛ وجهِ پیوندِ این نشانه‌ها با اندیشیدن آشکار است.