تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ جاثیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَللّٰهُ الَّذِي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ » (خدا همان کسی است که دریا را رام شما کرد تا کشتی‌ها به فرمان او در آن روان شوند...). خدای پاک و منزه پس از آنکه حال دروغ‌پردازان را بیان کرد — یعنی استکبارشان از ایمان‌آوردن به آیات الهی هنگام تلاوت بر آنان، و مسخره‌کردنِ آنچه از آن می‌دانستند — و آنان را با رساترین تهدید به سخت‌ترین عذاب بیم داد، دوباره به سراغ آنان آمد و همهٔ مردم را، چه مؤمن و چه کافر، مخاطب ساخت. در اینجا برخی از نشانه‌های پروردگاری‌اش را یادآور شد که در آن‌ها منّت و نعمتی بس بزرگ بر انسان‌هاست و هرگز توان انکارش را ندارند. پس نخست رام‌کردنِ دریا را برای آنان برشمرد و سپس تسخیر تمام آنچه را در آسمان‌ها و زمین است؛ چراکه در این پدیده‌ها نشانه‌هایی است که هیچ‌کس بدان‌ها کفر نمی‌ورزد، مگر آنکه از فطرت انسانیِ خود جدا شده و تفکر را که از آشکارترین ویژگی‌های انسان است، به فراموشی سپرده باشد.

پس در جملهٔ « اَللّٰهُ الَّذِي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ » (خدا همان کسی است که دریا را برای شما رام کرد)، حرف «لام» در « لَكُمُ » برای بیان هدف و فایده است؛ یعنی دریا را به‌خاطر شما رام کرد، به این صورت که آن را طوری آفرید که کشتی‌ها را بر خود حمل کند و شناورشدن و حرکت آن‌ها را در خود بپذیرد تا انسان از آن بهره‌مند شود. نیز ممکن است «لام» برای تعدیه (وابسته‌کردنِ فعل به مفعول) باشد؛ یعنی انسان به اذن خدا دریا را مسخّر و زیر فرمان خود می‌گیرد.

و عبارت « لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ » (تا کشتی‌ها به فرمان او در آن روان شوند)، هدفِ رام‌کردنِ دریاست؛ و جاری‌شدنِ کشتی در دریا به فرمان او، همان پدیدآوردنِ حرکت با فرمان تکوینیِ «باش» (کلمهٔ «كُن») است؛ زیرا آثار و خاصیت‌های اشیا درست مانند خودِ اشیا، به خدای متعال منسوب است. و عبارت « وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ » (و تا از فضل او روزی بجویید) یعنی تا با دریانوردی، بخششِ خدای متعال را که همان رزق و روزی اوست، طلب کنید.

و عبارت « وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » (و باشد که سپاسگزاری کنید) یعنی به امید آنکه در برابر این نعمت بزرگ — که همان رام‌کردنِ دریاست — خدای متعال را شکر گزارید.