مَن كَانَ يُرِيدُ حَرۡثَ ٱلۡأٓخِرَةِ نَزِدۡ لَهُۥ فِي حَرۡثِهِۦۖ وَمَن كَانَ يُرِيدُ حَرۡثَ ٱلدُّنۡيَا نُؤۡتِهِۦ مِنۡهَا وَمَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِن نَّصِيبٍ
هر کس کِشتهٔ آخرت را بخواهد، به کِشته‌اش می‌افزاییم؛ و هر کس کِشتهٔ دنیا را بخواهد، از آن به او می‌دهیم و در آخرت هیچ بهره‌ای نخواهد داشت.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۶ با هم
این بخش، چهارمین دسته از آیات است که وحی الهی را چنین معرفی می‌کند: دینی که با وحی فرود آمده، کتابی نوشته‌شده و مقرر برای مردم است و ترازویی است که اعمالشان با آن سنجیده می‌شود تا بر همان اساس در روز قیامت جزا داده شوند، و پاداش نیکو نیز بخشی از روزیِ الهی به شمار می‌رود. ادامه در متن کامل
تفسیر آیه‌های ۱۹ و ۲۰ با هم
حاصل معنای دو آیه این است که: خدای پاک و منزه نسبت به همهٔ بندگانش لطیف است و قدرت و عزت مطلق دارد، و بندگانش را بر پایهٔ مشیت خود روزی می‌دهد؛ و مشیت او بر این قرار گرفته است که هر کس خواهان آخرت باشد و برای آن تلاش کند، از آخرت روزی‌اش دهد و بر آن بیفزاید، و هر کس تنها دنیا را بخواهد و فقط برای آن کار کند، از دنیا به او عطا کند در حالی که در آخرت هیچ نصیبی نخواهد داشت.
از این بیان آشکار می‌شود که آیهٔ نخست عام است و هر دو گروه را در بر می‌گیرد؛ مقصود از بندگان معنایی فراگیر است که هم اهل دنیا و هم اهل آخرت را شامل می‌شود، و مفهوم روزی نیز چنین است. همچنین آیهٔ دوم در جایگاه بیان جزئیاتِ همان مطلبی است که در عبارتِ « يَرْزُقُ مَنْ يَشٰاءُ » (هر کس را بخواهد روزی می‌دهد) به صورت کلی و فشرده آمده بود.
تفسیر آیهٔ ۲۰ سورهٔ شوری، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۸، صفحهٔ ۳۸ تا ۴۱ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/42/20/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « مَنْ كٰانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَهِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ » (کسی که کِشته و حاصل آخرت را بخواهد، به کِشته‌اش می‌افزاییم...). «حَرْث» به معنای زراعت و کِشت است و در اینجا به گونهٔ استعاره، مرادْ نتیجهٔ اعمالی است که در آخرت به انسان داده می‌شود؛ گویی کارهای شایسته بذر هستند و آنچه در آخرت به بار می‌آورند، کِشته و محصولِ آن است.
و مراد از افزایش دادن به کِشتهٔ او، فراوان‌کردن و چندبرابر ساختن پاداش اوست؛ خدای متعال می‌فرماید: «مَنْ جٰاءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثٰالِهٰا» (هر کس کار نیکی بیاورد، ده برابرِ آن پاداش دارد) [انعام: ۱۶۰] و می‌فرماید: «وَ اللّٰهُ يُضٰاعِفُ لِمَنْ يَشٰاءُ» (و خداوند برای هر کس بخواهد چندبرابر می‌کند) [بقره: ۲۶۱].
و کلام خدای متعال: « وَ مَنْ كٰانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيٰا نُؤْتِهِ مِنْهٰا وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَهِ مِنْ نَصِيبٍ » (و هر کس کِشته و حاصل دنیا را بخواهد، از آن به او می‌دهیم و در آخرت هیچ نصیبی ندارد)؛ یعنی هر کس دستاوردهای دنیوی را بخواهد، به این صورت که برای دنیا تلاش کند و نتیجهٔ کردارش را تنها در دنیا بجوید نه در آخرت، از دنیا به او می‌بخشیم، ولی در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت. و تعبیر به خواستنِ «حَرْث» (کِشته)، اشاره به این است که بهره‌مندی از آنچه انسان در دنیا یا آخرت می‌خواهد، مشروط به کار و تلاش است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسٰانِ إِلاّٰ مٰا سَعيٰ» (و اینکه برای انسان جز آنچه تلاش کرده پاداشی نیست) [نجم: ۳۹].
و اینکه خدای متعال با تعبیرِ « نُؤْتِهِ مِنْهٰا » (بخشی از آن را به او می‌دهیم)، آنچه را از دنیا به او داده می‌شود مبهم گذاشته است، اشاره به این دارد که این امر به مشیت الهی بستگی دارد؛ چه بسا روزی را بگستراند و چه بسا تنگ گیرد، همان‌طور که خدای متعال می‌فرماید: «مَنْ كٰانَ يُرِيدُ الْعٰاجِلَهَ عَجَّلْنٰا لَهُ فِيهٰا مٰا نَشٰاءُ لِمَنْ نُرِيدُ» (اسراء: ۱۸؛ «هر کس خواهان این دنیای زودگذر باشد، هر چه را بخواهیم برای هر کس که اراده کنیم، به زودی در همین دنیا به او می‌دهیم»).
التفات (گردش لحن کلام) از سوم‌شخص به اول‌شخص جمع در عبارت‌های « نَزِدْ لَهُ » (برای او می‌افزاییم) و « نُؤْتِهِ مِنْهٰا » (از آن به او می‌دهیم)، برای نشان دادن عظمتی است که عبارتِ « وَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ » (و او نیرومند و شکست‌ناپذیر است) به آن اشاره دارد.