تفسیر آیهٔ ۱۹ سورهٔ شوری

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَللّٰهُ لَطِيفٌ بِعِبٰادِهِ يَرْزُقُ مَنْ يَشٰاءُ وَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ » (خداوند نسبت به بندگانش دارای لطف است؛ به هر کس بخواهد روزی می‌دهد و او نیرومند و شکست‌ناپذیر است). در معنای «لطف»، بهره‌ای از نرمی، مدارا و آسانیِ کار، و نیز بهره‌ای از دقت و باریکی در چیزی نهفته است که کار بر آن فرود می‌آید؛ بنابراین، اگر نرمی و دقت با هم فراهم باشد، یعنی فاعل کاری را با مدارا و آسانی انجام دهد و کارش به ریزه‌کاری‌ها و امور دقیق برسد، به او «لطیف» می‌گویند؛ مانند هوایی که با نرمی و آسانی در روزنه‌های اجسام نفوذ می‌کند و با ریزترین اجزای درونیِ آن‌ها تماس می‌یابد. هرگاه این معنا از ویژگی‌های مادی پیراسته شود، شایسته است که خدای پاک و منزه به آن متصف گردد؛ زیرا خدای متعال با احاطه و دانش فراگیرش به ریزترین امور دست می‌یابد و هرچه بخواهد با نرمی در آن‌ها انجام می‌دهد، پس او لطیف است.

در این آیه، روزی‌دادن بر این نکته مترتب شده است که خدای متعال نسبت به بندگانش لطیف، نیرومند و شکست‌ناپذیر است، تا دلالت کند که خدای متعال به مقتضای لطفش، هیچ‌یک از کسانی که بخواهد روزی‌شان دهد از او پوشیده نمی‌مانند و از دسترسش بیرون نیستند، و به سبب نیرومندی‌اش، در روزی‌دادن ناتوان نمی‌شود، و با عزت و نفوذناپذیری‌اش، هیچ مانعی نمی‌تواند جلوی او را بگیرد.

مراد از «رزق» در اینجا معنای گسترده‌ای است که موهبتِ دین را نیز شامل می‌شود؛ دینی که هر یک از بندگانش را بخواهد به آن آراسته می‌سازد، چنان‌که آیهٔ بعد بر این امر گواهی می‌دهد؛ و به همین سبب، سخن از روزی را به این کلامِ خود پیوند داد که: « اَللّٰهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتٰابَ بِالْحَقِّ وَ الْمِيزٰانَ » (خداوند کسی است که کتاب و میزان را به حق نازل کرد).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۶ با هم

این بخش، چهارمین دسته از آیات است که وحی الهی را چنین معرفی می‌کند: دینی که با وحی فرود آمده، کتابی نوشته‌شده و مقرر برای مردم است و ترازویی است که اعمالشان با آن سنجیده می‌شود تا بر همان اساس در روز قیامت جزا داده شوند، و پاداش نیکو نیز بخشی از روزیِ الهی به شمار می‌رود. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۹ و ۲۰ با هم

حاصل معنای دو آیه این است که: خدای پاک و منزه نسبت به همهٔ بندگانش لطیف است و قدرت و عزت مطلق دارد، و بندگانش را بر پایهٔ مشیت خود روزی می‌دهد؛ و مشیت او بر این قرار گرفته است که هر کس خواهان آخرت باشد و برای آن تلاش کند، از آخرت روزی‌اش دهد و بر آن بیفزاید، و هر کس تنها دنیا را بخواهد و فقط برای آن کار کند، از دنیا به او عطا کند در حالی که در آخرت هیچ نصیبی نخواهد داشت.

از این بیان آشکار می‌شود که آیهٔ نخست عام است و هر دو گروه را در بر می‌گیرد؛ مقصود از بندگان معنایی فراگیر است که هم اهل دنیا و هم اهل آخرت را شامل می‌شود، و مفهوم روزی نیز چنین است. همچنین آیهٔ دوم در جایگاه بیان جزئیاتِ همان مطلبی است که در عبارتِ « يَرْزُقُ مَنْ يَشٰاءُ » (هر کس را بخواهد روزی می‌دهد) به صورت کلی و فشرده آمده بود.