تفسیر آیهٔ ۱۳ سورهٔ فصلت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُكُمْ صٰاعِقَهً مِثْلَ صٰاعِقَهِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ » (پس اگر روی برتافتند، بگو: شما را از صاعقه‌ای همانند صاعقهٔ عاد و ثمود بیم دادم). در مجمع‌البیان گفته است: «الصاعقة المهلكة من كل شيء» (صاعقه، امر هلاک‌کننده از هر چیزی است). پایان سخن او. و راغب گفته است: برخی از اهل لغت گفته‌اند:

صاعقه بر سه وجه است: مرگ، مانند این سخن خدا: « فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ » (پس هر که در آسمان‌ها بود بیهوش شد و جان داد؛ زمر: ۶۸)، و سخنش: « فَأَخَذَتْهُمُ الصّٰاعِقَهُ » (پس صاعقه آنان را فرو گرفت؛ نساء: ۱۵۳)، و عذاب، مانند سخنش: « أَنْذَرْتُكُمْ صٰاعِقَهً مِثْلَ صٰاعِقَهِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ » (شما را از صاعقه‌ای همانند صاعقهٔ عاد و ثمود بیم دادم؛ فصلت: ۱۳)، و آتش، مانند سخنش:

« وَ يُرْسِلُ الصَّوٰاعِقَ فَيُصِيبُ بِهٰا مَنْ يَشٰاءُ » (و صاعقه‌ها را می‌فرستد و هر کس را بخواهد بدان گرفتار می‌سازد؛ رعد: ۱۳). و آنچه وی ذکر کرده، پیامدهایی است که از صاعقه پدید می‌آید؛ چراکه صاعقه، همان صدای بسیار سهمگین از جوّ آسمان است که پس از آن، آتشِ تنها، یا عذاب، یا مرگ رخ می‌دهد، در حالی که صاعقه در ذات خود یک چیز بیشتر نیست و این موارد، اثراتِ آن به شمار می‌روند. پایان سخن او.

و بر پایهٔ آنچه گذشت، واژهٔ صاعقه بر عذاب‌های دو قوم عاد و ثمود — که همان باد تند و صیحهٔ آسمانی بود — منطبق می‌شود؛ و به‌کاربردن فعل گذشته در سخن خدا: « أَنْذَرْتُكُمْ » (شما را بیم دادم) برای دلالت بر حتمی بودن و وقوع قطعیِ آن است.