إِنَّآ أَخۡلَصۡنَٰهُم بِخَالِصَةٖ ذِكۡرَى ٱلدَّارِ
ما آنان را با خصلتی ویژه و خالص برگزیدیم که یادآوریِ سرای [آخرت] بود.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۴۵ و ۴۶ با هم
و این آیه، یعنی سخن خدای متعال: « إِنّٰا أَخْلَصْنٰاهُمْ »، بیانگر علتِ مطلبی است که در آیهٔ پیشین آمده بود؛
یعنی علتِ این تعبیر که فرمود: « أُولِي الْأَيْدِي وَ الْأَبْصٰارِ »، یا عبارتِ « عِبٰادَنٰا »، یا فرمانِ « وَ اذْكُرْ »؛ و موجه‌ترین احتمال، همان وجه نخست است. زیرا غرق شدن انسان در یاد سرای آخرت و در جوار پروردگار جهانیان زیستن و تمرکز همهٔ همّت بر آن سرا، با کمال معرفت در پیشگاه خدای متعال، درستیِ نظر در اعتقادِ حق، بصیرت در پیمودن راه بندگی، و رهایی از جمود بر ظاهر زندگی دنیا و فریبندگی‌هایش—چنان‌که روش اهل دنیاست—ملازم و همراه است. خدای متعال می‌فرماید: «فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰي عَنْ ذِكْرِنٰا وَ لَمْ يُرِدْ إِلاَّ الْحَيٰاهَ الدُّنْيٰا ذٰلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ»؛ «پس، از هر کس که از یاد ما روی برتافته و جز زندگی دنیا را نخواسته است، روی بگردان؛ نهایتِ دانش آن‌ها همین است» (نجم: ۳۰).
تفسیر آیهٔ ۴۶ سورهٔ ص، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۷، صفحهٔ ۲۱۱ تا ۲۱۲ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/38/46/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « إِنّٰا أَخْلَصْنٰاهُمْ بِخٰالِصَهٍ ذِكْرَي الدّٰارِ » (ما آنان را با خصلتی خالص که یاد سرای آخرت بود، خالص گردانیدیم). واژهٔ «الخالصة» صفتی است که جانشین موصوف خود شده، و حرف «بـ» برای سببیت است؛ بنابراین تقدیر کلام چنین است: «به سبب خصلتی خالص». و عبارت «ذِكْرَى الدّٰارِ» بیانی برای همان خصلت است، و مراد از «الدار»، سرای آخرت است.
و معنای آیه این است که آنان تنها بدان سبب صاحبان دستان نیرومند و دیده‌ها (توانایی بر عمل و بینش در دین) بودند که ما ایشان را به خصلتی ناب، ناآمیخته و بلندمرتبه اختصاص بخشیدیم که همان یادِ سرای آخرت است.
و گفته شده است: مراد از «دار»، دنیاست و مقصودِ آیه، باقی‌ماندنِ نام نیکِ آنان بر زبان‌ها تا پایان دنیاست؛ همان‌گونه که خدای متعال می‌فرماید: «وَهَبْنٰا لَهُ إِسْحٰاقَ وَ يَعْقُوبَ -إلي أن قال- -وَ جَعَلْنٰا لَهُمْ لِسٰانَ صِدْقٍ عَلِيًّا» (و به او اسحاق و یعقوب را بخشیدیم -تا آنجا که فرمود- و برای آنان نامی نیک و والا قرار دادیم؛ مریم: ۵۰)؛ اما وجه نخست موجه‌تر است.