تفسیر آیهٔ ۵۷ سورهٔ احزاب

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فِي الدُّنْيٰا وَ الْآخِرَهِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذٰاباً مُهِيناً »؛ بی‌گمان کسانی که خدا و پیامبرش را می‌آزارند، خدا آنان را در دنیا و آخرت لعنت کرده و برایشان عذابی خوارکننده آماده ساخته است. روشن است که ساحت خدای پاک و منزه پیراسته از آن است که آزاری به او برسد، یا هر آنچه نشان نقص و خواری است متوجه او گردد؛ بنابراین، یادکردن از خدا در کنار پیامبر و شریک‌دانستنِ او در این آزار، بزرگداشتی برای پیامبر است؛ و اشاره به اینکه هر کس به فرستادهٔ او گزندی برساند، در حقیقت به خودِ خدا آهنگِ گزند کرده است؛ زیرا پیامبر از آن جهت که پیامبر است، هیچ تعلقی جز به پروردگارش ندارد؛ پس هر کس قصدِ او کند، قصدِ پروردگارش کرده است.

خداوند به آنان وعیدِ لعنت در دنیا و آخرت داده است. «لعن» همان راندن و دورساختن از رحمت است؛ و رحمتِ ویژه‌ای که نصیب مؤمنان می‌شود، هدایت‌یافتن به باورِ حق و حقیقتِ ایمان است که عمل صالح نیز به دنبال آن می‌آید. از این رو، دورماندن از رحمت در دنیا، یعنی محروم‌شدن از آن به سزای کردارشان، که در نتیجه به مُهرشدنِ دل‌ها بازمی‌گردد؛ چنان‌که می‌فرماید:

«لَعَنّٰاهُمْ وَ جَعَلْنٰا قُلُوبَهُمْ قٰاسِيَهً» (مائده: ۱۳)؛ «آنان را لعنت کردیم و دل‌هایشان را سخت گردانیدیم»، و فرمود: «وَ لٰكِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِكُفْرِهِمْ فَلاٰ يُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِيلاً» (نساء: ۴۶)؛ «ولی خدا به سزای کفرشان لعنتشان کرد، در نتیجه جز اندکی ایمان نمی‌آورند»، و فرمود: «أُولٰئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْميٰ أَبْصٰارَهُمْ» (محمد: ۲۳)؛ «آنان کسانی هستند که خدا لعنتشان کرده، پس گوش‌هایشان را کر و چشم‌هایشان را کور ساخته است».

اما لعنت در آخرت، همان دورماندن از رحمتِ قُرب (نزدیکی به پروردگار) در آن سراست؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «كَلاّٰ إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ» (مطففین: ۱۵)؛ «هرگز چنین نیست! بی‌گمان آنان در آن روز از پروردگارشان در پرده و محروم‌اند».

سپس به آنان بیم داد که برایشان – یعنی در آخرت – عذابی خوارکننده آماده کرده است. این عذاب از آن رو به «مُهین» (خوارکننده) توصیف شده است که آنان با سرکشی و تکبّر خویش در دنیا، قصدِ خوارداشتنِ خدا و پیامبرش را داشتند؛ از این رو در آخرت با عذابی روبرو شدند که خوارشان می‌سازد.