تفسیر آیهٔ ۱۴۳ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

اما سخن خدای متعال که می‌فرماید: «وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ...» (آل‌عمران: ۱۴۳)؛ «و شما مرگ [و شهادت] را آرزو می‌کردید...»، تأکید می‌کند که آن پندارشان نادرست بود؛ چراکه آنان پیش از حضور در میدان جنگ، آرزوی مرگ در راه خدا را داشتند، ولی هنگامی که نبرد فرا رسید و آن را با چشم خود دیدند، پیش‌قدم نشدند و به آنچه آرزویش را داشتند نرسیدند؛ بلکه سستی ورزیدند و از پیکار روی برتافتند. پس آیا ممکن بود که تنها با این آرزو و بدون آنکه امتحان شوند یا ناخالصی‌هایشان زدوده شود، به بهشت وارد گردند؟ یا مگر نه این بود که حتماً باید آزموده می‌شدند؟!

از این بیان آشکار می‌شود که در کلمه عبارتی در تقدیر گرفته شده (حذف شده که باید در معنا در نظر گرفت) و معنا چنین است: «پس آن را در حالی که نظاره می‌کردید دیدید، ولی به سوی آن گامی پیش ننهادید». همچنین ممکن است تعبیر «تَنْظُرُونَ» (می‌نگرید) کنایه از اقدام نکردنِ آنان باشد؛ یعنی تنها به تماشا کردن بسنده کردید و حرکتی نشان ندادید؛ و در این بیان، سرزنش و توبیخی نهفته است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۴۲ و ۱۴۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّهَ وَ لَمّٰا يَعْلَمِ اللّٰهُ» (آیا پنداشته‌اید که وارد بهشت می‌شوید، حال آنکه هنوز خدا معلوم نکرده است...) تا پایان دو آیه. این پندار ــ یعنی گمانِ اینکه بدون آزموده شدن وارد بهشت می‌شوند ــ لازمهٔ همان پنداری است که اندکی پیش یاد شد؛ یعنی گمان کرده بودند از آنجا که بر حق‌اند و حق هرگز شکست نمی‌خورد، سررشتهٔ پیروزی در دست آنهاست و هیچ‌گاه شکست نمی‌خورند و مغلوب نمی‌شوند. روشن است لازمهٔ چنین پنداری آن است که هر کس به پیامبر ایمان آورد و به جمع مؤمنان بپیوندد، در دنیا با پیروزی و غنیمت سعادتمند شود و در آخرت با آمرزش و بهشت؛ در نتیجه، تفاوتِ میان ظاهر ایمان و حقیقتِ آن باطل گردد و تمایزِ میان درجات از میان برود؛ به گونه‌ای که ایمان رزمنده با ایمان رزمندهٔ شکیبا یکی باشد، و کسی که آرزوی کار خیری داشت و به هنگام فرا رسیدن زمانش آن را به جا آورد، همانند کسی باشد که آرزوی کار خیری داشت اما چون با آن رو‌به‌رو شد، روی گرداند و گریخت.

گفتاری دربارهٔ امتحان و حقیقت آن

تفسیر آیه‌های ۱۳۹ تا ۱۴۸ با هم

پس از حقوق موجودات بر خدای متعال این است که آن‌ها را به‌گونه‌ای تکوینی (در نظام آفرینش) به سوی کمال مقدرشان و به‌گونه‌ای تشریعی به سوی کمال مقرر در قوانین الهی راهبری کند. ادامه در متن کامل

توضیح این مطلب آن است که هرکس از دعوت الهی پیروی نکند و بدبختی را بر خود حتمی سازد، اگر بر همان حال باقی بماند، وعدهٔ عذاب الهی بر او محقق گشته است؛ بنابراین هر پیشامدی که با آن روبه‌رو می‌شود و امر و نهی‌های الهی به آن پیوند دارد و به سبب آن از قوه به فعل درمی‌آید، شقاوت و تیره‌بختیِ تازه‌ای برایش به فعلیت می‌رساند،… ادامه در متن کامل

«أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئٰاتِ أَنْ يَسْبِقُونٰا سٰاءَ مٰا يَحْكُمُونَ» (عنکبوت: ۴؛ «آیا کسانی که کارهای زشت می‌کنند پنداشته‌اند که از ما پیشی می‌گیرند [و بر ارادهٔ ما چیره می‌شوند]؟ ادامه در متن کامل

بنابراین، همهٔ این نیرنگ‌ها، مخالفت‌ها، ستم‌ها و تعدی‌هایی که از این افراد در برابر وظایف دینی سر می‌زند، و تمام رویدادهای روزگار که به استقبالشان می‌آید و به واسطهٔ آن‌ها آنچه را در دل پنهان داشته‌اند و هوس‌هایشان آنان را بدان کشانده است آشکار می‌کنند، مکر الهی، مهلت دادن (املاء) و استدراج (گام‌به‌گام به سوی هلاکت بردن) است؛ زیرا حقِ آنان بر خدا این است که ایشان را به سرانجام و فرجام کارشان برساند و خدا چنین کرده است، و البته خدا بر کار خویش چیره و غالب است. ادامه در متن کامل

و همین امور اگر به شیطان نسبت داده شود، انواع کفر و گناهان، گمراه‌گری و فریبِ او نسبت به آنان شمرده می‌شود؛ و گرایش به آن‌ها دعوت، وسوسه، تحریک، القای پنهانی (وحی) و گمراه‌سازی از سوی او خواهد بود؛ و نیز رویدادهای برانگیزنده و پیشامدهای هم‌راستای آن، مایه‌های فریب و زینت‌بخشی و وسایل، دام‌ها و تورهای شیطانی به شمار می‌آیند؛ همان‌طور که بیان آن در سورهٔ اعراف خواهد آمد، ان‌شاءالله تعالی. ادامه در متن کامل

اما مؤمنی که ایمان در قلبش استوار و ریشه‌دار گشته است، طاعات و عبادت‌هایی که از او سر می‌زند و همچنین رویدادهایی که با آن‌ها روبه‌رو می‌شود و هنگام مواجهه با آن‌ها چنین اعمالی از او آشکار می‌گردد، مفهوم «توفیق»، «ولایت الهی» و «هدایت به معنای خاص» به شکلی بر آن‌ها منطبق می‌شود. ادامه در متن کامل

«اللّٰهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَي النُّورِ» (بقره: ۲۵۷؛ «خداوند سرپرست و یار کسانی است که ایمان آورده‌اند؛ آنان را از تاریکی‌ها به سوی نور بیرون می‌برد»)، و می‌فرماید: «يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمٰانِهِمْ» (یونس: ۹؛ «پروردگارشان آنان را به سبب ایمانشان هدایت می‌کند»)، و… ادامه در متن کامل