تفسیر آیهٔ ۱۰۲ سورهٔ طه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَ نَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً » (روزی که در صور دمیده می‌شود و در آن روز مجرمان را با چشمانی کبود محشور می‌کنیم). عبارت «يَوْمَ يُنْفَخُ » تا آخر، بدل از «روز قیامت» در آیهٔ پیشین است. دمیدن در صور کنایه از حاضر ساختن و فراخواندن است و به همین جهت در ادامه فرموده است: «يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدّٰاعِيَ لاٰ عِوَجَ لَهُ» (طه: ۱۰۸؛ در آن روز در پی آن دعوت‌کننده می‌روند که هیچ کژی و انحرافی ندارد).

واژهٔ «زُرْق» جمع «أزرق»، از مادهٔ «زُرقت» به معنای همان رنگ خاص (کبودی) است؛ و از فرّاء نقل شده که مراد از کبود بودنِ آنان، نابینا بودنِ آن‌هاست؛ زیرا چشم هنگامی که نورش از بین برود مردمکش کبودرنگ می‌شود. این معنایی نیکوست و این سخن خدای متعال نیز آن را تأیید می‌کند: «وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ عَليٰ وُجُوهِهِمْ عُمْياً» (اسراء: ۹۷؛ و روز قیامت آن‌ها را در حالی که بر چهره‌هایشان افتاده و نابینایند محشور می‌کنیم).

و گفته شده است: مقصود کبودی بدن‌هایشان از شدت خستگی و تشنگی است؛ و گفته شده: مقصود کبودی چشم‌هایشان است، چرا که نزد عرب ناخوشایندترین رنگ چشم، کبودی آن است؛ و نیز گفته شده: مقصود تشنه‌بودنِ آنان است، زیرا تشنگی مفرط سیاهی چشم را دگرگون می‌کند و آن را مانند کبود نشان می‌دهد؛ اما این‌ها وجوهی ناپسند و غیرقابل‌قبول‌اند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰۲ و ۱۰۳ با هم

با پایان یافتن این آیه، بیان اجمالی رویدادهایی که در روز جزا بر آنان می‌گذرد، از هنگام برانگیخته شدن تا رسیدن به جزای اعمالشان، کامل شد؛ چنان‌که نخست، با آیهٔ «يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ » (روزی که در صور دمیده می‌شود [طه: ۱۰۲])، حاضر ساختنِ آنان را یادآور شد؛ دوم، با سخنِ «يَتَخٰافَتُونَ بَيْنَهُمْ » (میان خود آهسته نجوا می‌کنند... [طه: ۱۰۳])، گردآوری‌شان و نزدیک بودن این رویداد را مطرح ساخت، تا آنجا که راست‌روترینِ آنان می‌پندارد تنها یک روز در زمین درنگ کرده‌اند؛ سپس، صاف و هموار شدن زمین برای گرد آمدنِ همگان را با این سخن یاد کرد: