تفسیر آیهٔ ۱۴۸ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان) [تشریع قبله و معنای گواهی‌دادن امت بر مردم و پیامبر بر امت

خدای متعال می‌فرماید: «وَ لِكُلٍّ وِجْهَهٌ هُوَ مُوَلِّيهٰا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرٰاتِ»؛ (برای هر امتی قبله‌ای است که روی خود را بدان‌سو می‌گرداند؛ پس در نیکی‌ها بر یکدیگر سبقت بگیرید). «وجهة» چیزی است که رو به سوی آن می‌کنند، مانند قبله. این آیه بازگشت به چکیدهٔ بیان گذشته و تبدیل آن به بیانی دیگر است که مردم را راهنمایی می‌کند تا پیگیریِ مسئلهٔ قبله و پرگویی دربارهٔ آن را رها کنند. معنا این است که برای هر امتی قبله‌ای بر اساس مصلحت‌هایشان تشریع شده است و این موضوع، حکمی تکوینی (مربوط به نظام خلقت) و ذاتی نیست که تغییر و دگرگونی نپذیرد؛ بنابراین بحث و مشاجره در این باره سزاوار شما نیست. پس آن را رها کنید و در کارهای نیک از یکدیگر پیشی بگیرید و با مسابقه نهادن، به سوی نیکی‌ها بشتابید؛ چرا که خداوند همهٔ شما را در روزی که تردیدی در آن نیست گرد خواهد آورد، و: «أَيْنَ مٰا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللّٰهُ جَمِيعاً إِنَّ اللّٰهَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»؛ (هر جا باشید خداوند همگی شما را [به صحنهٔ محشر] می‌آورد، همانا خداوند بر هر چیزی تواناست).

بدان که این آیه همان‌گونه که به دلیل قرار گرفتنش در میان آیات قبله بر موضوع قبله انطباق‌پذیر است، بر امر تکوین (نظام آفرینش) نیز منطبق می‌شود؛ و در آن به قدر و قضا (اندازه‌گیری و حتمیت امور در آفرینش)، و نیز وضع احکام و آداب شرعی برای تحقق بخشیدن به آن، اشاره شده است؛ و بیان کامل این مطلب، ان‌شاءالله در جایگاه ویژهٔ خود خواهد آمد.

بحث روایی [تشریع قبله و معنای گواهی‌دادن امت بر مردم و پیامبر بر امت

و در روایات بسیاری از طرق شیعه آمده است که سخن خدای متعال: «أَيْنَ مٰا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللّٰهُ» (هر جا باشید، خدا شما را «جَمِيعاً» همگی [گرد] می‌آورد؛ بقره: ۱۴۸) ـ این آیه ـ دربارهٔ یاران حضرت قائم (ع) است؛ و در پاره‌ای از آن روایات آمده که این از باب تطبیق و جَری (انطباق بر مصداق) است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان) [تشریع قبله و معنای گواهی‌دادن امت بر مردم و پیامبر بر امت

تفسیر آیه‌های ۱۴۲ تا ۱۵۱ با هم

بدان که این آیات شریف دارای مواردی از التفات (تغییر سیاق کلام از شیوه‌ای به شیوهٔ دیگر) است: دربارهٔ خدای متعال گاه با ضمیر غایب، گاه با متکلم وحده (من) و گاه با متکلم مع‌الغیر (ما) تعبیر شده است؛ و دربارهٔ غیر خدا نیز گاه به صورت غایب، گاه مخاطب و گاه متکلم آمده است، و نکتهٔ آن بر اهل تدبر و بینش پوشیده نیست. ادامه در متن کامل

بحث علمی) [تعیین و شناخت قبله

تفسیر آیه‌های ۱۴۲ تا ۱۵۱ با هم

تشریع قبله در اسلام و معتبر دانستنِ رو به قبله بودن در نماز ـ که عبادتی همگانی میان مسلمانان است ـ و نیز در ذبح حیوانات و دیگر اموری که عموم مردم با آن‌ها سروکار دارند، مردم را بر آن داشت تا در پی یافتنِ جهت قبله و تعیین آن برآیند. ادامه در متن کامل

سپس برای سرعت‌بخشیدن به کار و آسانیِ آن، از ابزار مغناطیسیِ معروفی به نام «حُک» (قطب‌نما) استفاده کردند؛ چرا که این ابزار با عقربهٔ خود جهت شمال و جنوب را مشخص می‌کند و بدین‌ترتیب، در تعیین نقطهٔ جنوب جانشین دایرهٔ هندیه می‌شود؛ و کاربر با آگاهی از درجهٔ انحراف شهر خود می‌تواند جهت قبله را تشخیص دهد. ادامه در متن کامل

اما این کوششِ دانشمندان ـ که خداوند متعال تلاششان را پاداش دهد ـ از هر دو جهت خالی از کاستی و اشتباه نبود: اما از جهت نخست: ریاضی‌دانان متأخر دریافتند که پیشینیان در تعیین طول جغرافیایی دچار اشتباه شده بودند و به همین سبب، محاسبهٔ انحراف و در پی آن تشخیص جهت کعبه مختل شده بود؛ زیرا روش آنان برای تعیین عرض جغرافیاییِ… ادامه در متن کامل

بحث اجتماعی) [همچنین در معنای قبله و فایده‌های آن

تفسیر آیه‌های ۱۴۲ تا ۱۵۱ با هم

توجه عبادی به سوی خدای پاک و منزه — که از ویژگی‌های ماده پیراسته و از پیوند با حس مادی منزه است — هرگاه قرار باشد از مرز دل و باطن فراتر رود و به ساحت رفتارها فرود آید (و رفتارها نیز جز در دایرهٔ امور مادی جریان ندارند)، هیچ چاره و راه گریزی نیست جز اینکه به صورت نمادین و تمثیلی انجام پذیرد؛ بدین‌گونه که توجه‌های قلبی… ادامه در متن کامل

بت‌پرستان، و پرستندگان ستارگان و دیگر اجسام (اعم از انسان و جز آن) نیز در مکان‌هایی نزدیک، رو به سوی معبودان و خدایان دروغین خود می‌ایستادند و با بدن‌هایشان به آن‌ها روی می‌آوردند. ادامه در متن کامل

اما آیین پیامبران — و به‌ویژه دین اسلام که همهٔ آن آیین‌ها را تصدیق می‌کند — کعبه را قبله قرار داد و در نماز به سوی آن ایستادن را واجب ساخت؛ نمازی که هیچ مسلمانی در هیچ گوشه‌ای از زمین و آفاقِ آن در ترک آن معذور نیست. ادامه در متن کامل

اما از جهت اجتماعی، ماجرا شگفت‌انگیزتر و اثر آن آشکارتر و عمیق‌تر است؛ زیرا مردم را با همهٔ تفاوتِ روزگاران و جایگاه‌هایشان بر توجه به یک نقطهٔ یگانه گرد آورده است تا وحدت اندیشه، پیوند جامعه و الفت دل‌هایشان را مجسم سازد. ادامه در متن کامل