تفسیر آیهٔ ۳۴ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «ذٰلِكَ عِيسَي ابْنُ مَرْيَمَ قَوْلَ الْحَقِّ الَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ »؛ ظاهر این است که این آیه و آیهٔ بعد از آن، جملهٔ معترضه (میان‌کلام) هستند، و آیهٔ سوم یعنی «وَ إِنَّ اللّٰهَ رَبِّي وَ رَبُّكُمْ » ادامه و پایان سخن عیسی (ع) است.

و سخن خدا که می‌فرماید: «ذٰلِكَ عِيسَي ابْنُ مَرْيَمَ »، در آن به مجموع آنچه از سرگذشت او بازگو شد و آنچه از ویژگی‌هایش شرح داده شد اشاره دارد؛ یعنی آن کسی که چگونگی ولادتش را یاد کردیم و خود او بندگی‌اش، عطا شدن کتاب به او و پیامبر شدنش را برای مردم توصیف نمود، همان عیسی بن مریم است.

و عبارت «قَوْلَ الْحَقِّ » با فعلی در تقدیر منصوب است؛ یعنی: سخن حق را می‌گویم. و عبارت «الَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ » یعنی: در او شک می‌کنند یا به ستیز و اختلاف می‌پردازند، که وصفی برای عیسی است؛ و معنایش این است: آن عیسی بن مریم است، همان کسی که درباره‌اش شک می‌کنند یا به ستیز و اختلاف می‌پردازند.

و گفته شده: مراد از قولِ حق، کلمهٔ حق است و آن خود عیسی (ع) است؛ زیرا خدای پاک و منزه او را کلمهٔ خود نامیده، آنجا که می‌فرماید: «وَ كَلِمَتُهُ أَلْقٰاهٰا إِليٰ مَرْيَمَ» (نساء: ۱۷۱)، و می‌فرماید: «يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَهٍ مِنْهُ» (آل‌عمران: ۴۵)، و می‌فرماید: «بِكَلِمَهٍ مِنَ اللّٰهِ» (آل‌عمران: ۳۹)؛ و بنا بر این نظر، «قول الحق» به عنوان مدح منصوب شده است. اما آنچه معنای نخست را تأیید می‌کند، سخن خدای متعال در همین زمینه در پایان این داستان در سورهٔ آل‌عمران است که می‌فرماید: «الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلاٰ تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ» (آل‌عمران: ۶۰).