تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ بینه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن خدای متعال که: « فِيهٰا كُتُبٌ قَيِّمَهٌ »؛ «كُتُب» جمع «كتاب» به معنای نوشته است و بر لوح و کاغذ و مانند آن‌ها که کلمات بر آن نگاشته شده، و نیز بر خودِ الفاظی که آن نوشته‌ها بازگو می‌کنند اطلاق می‌شود. گاهی نیز بر معانی از آن جهت که الفاظ از آن‌ها حکایت دارند اطلاق می‌گردد. همچنین بر حکم و قضا نیز اطلاق می‌شود؛ چنان‌که گفته می‌شود: «كُتب عليه كذا» یعنی مقرر و حتم شد که فلان کار را انجام دهد؛ خدای متعال می‌فرماید: «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيٰامُ» (بقره: ۱۸۳: روزه بر شما مقرّر شده است) و می‌فرماید: «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتٰالُ» (بقره: ۲۱۶: جنگ بر شما مقرّر شده است).

و ظاهر این است که مراد از کتاب‌هایی که در آن صحیفه‌هاست، احکام و گزاره‌های الهیِ مربوط به اعتقاد و عمل است. و دلیل بر آن، توصیف آن‌ها به «قَيِّمَة» است؛ زیرا این واژه از «قیام به شیء» به معنای پاسداری از آن، رعایت مصلحتش و تضمین سعادت آن گرفته شده است؛ خدای متعال می‌فرماید: «أَمَرَ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاّٰ إِيّٰاهُ ذٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ» (یوسف: ۴۰: فرمان داده است که جز او را نپرستید؛ این است دین استوار و پایدار)، و روشن است که صحیفه‌های آسمانی، سامان‌بخشی به امور جامعهٔ انسانی و حفظ مصلحت آن را تنها به واسطهٔ احکام و گزاره‌های اعتقادی و عملیِ درون خود بر عهده می‌گیرند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲ و ۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « رَسُولٌ مِنَ اللّٰهِ يَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَهً فِيهٰا كُتُبٌ قَيِّمَهٌ » (فرستاده‌ای از جانب خدا که صحیفه‌هایی پاکیزه را تلاوت می‌کند، که در آن‌ها نوشته‌هایی استوار و ارزشمند است). این عبارت توضیحی برای «بینه» (حجت روشن) است و همان‌طور که سیاق می‌رساند، مراد از آن قطعاً حضرت محمد پیامبر خدا (ص) است.

بنابراین، معنای این دو آیه چنین است: آن دلیل روشن و روشنگری که به سویشان آمد، فرستاده‌ای از سوی خداست که صحیفه‌هایی آسمانی و پاکیزه از پلیدیِ باطل را می‌خواند؛ در آن صحیفه‌ها، احکام و گزاره‌هایی است که برپادارندهٔ امور جامعهٔ انسانی و پاسدار مصالح آن است.

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۸ با هم

بدان که مفسران در تفسیر واژگان و عبارات این آیات اختلاف‌نظرهای شدید و سخنان بسیاری دارند که پرداختن به آن‌ها سودی ندارد؛ هر کس خواهان آگاهی از آن‌هاست، باید به کتاب‌های مفصل رجوع کند. ادامه در متن کامل