تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ تین

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

مراد از «این شهر امن»، مکهٔ مشرفه است؛ زیرا امنیت، ویژگیِ تشریع‌شده برای حرم است و مکه در محدودهٔ حرم قرار دارد. خدای متعال می‌فرماید: «أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنّٰا جَعَلْنٰا حَرَماً آمِناً» (عنکبوت: ۶۷؛ آیا ندیده‌اند که ما حرمی امن قرار داده‌ایم؟) و در دعای ابراهیم (ع) ـ بر پایهٔ آنچه خداوند از او حکایت کرده ـ آمده است: «رَبِّ اجْعَلْ هٰذٰا بَلَداً آمِناً» (بقره: ۱۲۶؛ پروردگارا، این سرزمین را شهری امن قرار ده)، و در دعای دیگرِ او آمده است: «رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً» (ابراهیم: ۳۵؛ پروردگارا، این شهر را امن بگردان).

اشاره با «هذا» (این) به شهر، شرافت و احترامی ویژه را با تشخص بخشیدن برای آن تثبیت می‌کند؛ و توصیف آن به «امین» یا از آن روست که «فعیل» به معنای فاعل است و معنای نسبت می‌دهد؛ یعنی «دارای امنیت»، مانند واژه‌های «لابن» (دارای شیر) و «تامر» (دارای خرما)؛ و یا به این دلیل است که «فعیل» به معنای مفعول است و مراد، شهری است که مردم در آن در امانند، یعنی از آسیب‌ها و گزندهایشان در آن ترسی وجود ندارد؛ بنابراین در نسبت دادن امنیت به شهر، نوعی مَجاز به کار رفته است.

بحث روایی

در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌مردویه از جابر بن عبدالله روایت کرده است که خزیمة بن ثابت — که غیر از خزیمهٔ انصاری است — از پیامبر (ص) دربارهٔ «بلد امین» پرسید و حضرت فرمود: مکه است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ وَ طُورِ سِينِينَ وَ هٰذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ »؛ گفته شده است: مراد از تین و زیتون، همان دو میوهٔ معروف (انجیر و زیتون) است که خداوند به سبب فواید بسیار و خواص سودمندشان به آن‌ها سوگند یاد کرده است. برخی گفته‌اند: مراد از آن‌ها دو درختِ انجیر و زیتون است. و برخی گفته‌اند: مراد از تین، کوهی است که دمشق بر آن قرار دارد و مراد از زیتون، کوهی است که بیت‌المقدس بر آن بنا شده است؛ شاید نام‌گذاری این دو کوه به نام این دو میوه از آن رو باشد که رویشگاه آن‌ها بوده‌اند، و شاید سوگند به آن دو به این دلیل باشد که محل بعثت شمار فراوانی از پیامبران بوده‌اند؛ و سخنانی جز این‌ها نیز گفته شده است.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۳ با هم

در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال که می‌فرماید: « وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ- وَ طُورِ سِينِينَ وَ هٰذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ » آمده است: «تین» مدینه است، «زیتون» بیت‌المقدس، «طور سینین» کوفه، و «هذا البلد الأمین» مکه است.

می‌گویم: این معنا در برخی روایات، از امام موسی بن جعفر از پدرانش (ع) نقل شده است و این نقل به پیامبر (ص) می‌رسد؛ اما این سخن خالی از اشکال نیست.

در برخی دیگر از آن روایات آمده است که «تین» و «زیتون»، حسن و حسین (ع) هستند، «طور»، علی (ع) است و «بلد امین»، پیامبر (ص)؛ اما این مطلب به‌هیچ‌وجه از قبیل تفسیر نیست.