تفسیر آیهٔ ۱۰ سورهٔ بلد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن خدای متعال: « وَ هَدَيْنٰاهُ النَّجْدَيْنِ » (و دو راهِ آشکار را به او ننمودیم؟) یعنی راه خیر و راه شر را با الهامی از سوی خود به او آموختیم، تا خیر را بشناسد و از شر بازشناسد؛ پس این آیه هم‌معنای سخن خدای متعال است که می‌فرماید: «وَ نَفْسٍ وَ مٰا سَوّٰاهٰا فَأَلْهَمَهٰا فُجُورَهٰا وَ تَقْوٰاهٰا» (سوگند به نفس و آن که آن را سامان داد، پس بدکاری و پرهیزگاری‌اش را به آن الهام کرد؛ شمس: ۸).

بحث روایی

و در «مجمع‌البیان» آمده است: به امیرالمؤمنین (ع) عرض شد: برخی مردم دربارهٔ آیهٔ « وَ هَدَيْنٰاهُ النَّجْدَيْنِ » (بلد: ۱۰) می‌گویند مقصود دو پستان است. حضرت فرمود: «نه، بلکه مقصود خیر و شر (راه خوبی و بدی) است».

و در «اصول کافی» به سند خود از حمزة بن محمد از امام صادق (ع) روایت شده که گفت: از ایشان دربارهٔ سخن خدای متعال: « وَ هَدَيْنٰاهُ النَّجْدَيْنِ » (بلد: ۱۰) پرسیدم؛ فرمود: «راه خیر و شر است».

می‌گویم: در کتاب «الدر المنثور» نیز این معنا از راه‌های گوناگون از علی (ع)، انس، ابوامامه و دیگران از پیامبر (ص) روایت شده است، و قمی نیز آن را در تفسیر خود به‌صورت مرسل و مضمر آورده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۸ تا ۱۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ وَ لِسٰاناً وَ شَفَتَيْنِ وَ هَدَيْنٰاهُ النَّجْدَيْنِ » (آیا برای او دو چشم نیافریدیم، و زبانی و دو لب، و دو راهِ آشکار را به او ننمودیم؟). «نجد» به معنای راه بلند و برآمده است، و مراد از «نجدین» (دو راه) راه خیر و راه شر است. نامیدن این دو به «نجدین» از آن روست که پیمودن هر یک از آن‌ها با کوشش و رنج همراه است. برخی نیز آن دو را به دو پستان مادر تفسیر کرده‌اند که برداشتی دور از ذهن است.

تفسیر آیه‌های ۷ تا ۱۰ با هم

و در این سه آیه، دلیلی بر ردّ این پندار آمده که می‌فرماید: « أَ يَحْسَبُ أَنْ لَمْ يَرَهُ أَحَدٌ » (آیا می‌پندارد که هیچ‌کس او را ندیده است؟)؛ یعنی بر این حقیقت که خدای متعال کارهای بندگانش را می‌بیند، از وجوه و نیات اعمال در باطنِ آنان آگاه است، و خیر را از شر و کار نیک را از گناه بازمی‌شناسد. ادامه در متن کامل

چکیدهٔ این دلیل آن است که خدای پاک و منزه همان کسی است که دیدنی‌ها را به‌وسیلهٔ چشمانِ انسان به او می‌شناساند؛ پس چگونه می‌توان تصور کرد او چیزی را به انسان بشناساند در حالی که خود آن را نمی‌شناسد؟ ادامه در متن کامل