فَإِن كَانَ لَكُمۡ كَيۡدٞ فَكِيدُونِ
پس اگر نیرنگ و چاره‌ای دارید، علیه من به کار بندید!
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۳۸ و ۳۹ با هم
خدای متعال می‌فرماید: « هٰذٰا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنٰاكُمْ وَ الْأَوَّلِينَ فَإِنْ كٰانَ لَكُمْ كَيْدٌ فَكِيدُونِ » (این روزِ جداسازی است؛ شما و پیشینیان را گرد آورده‌ایم؛ پس اگر نیرنگی دارید، علیه من به کار بندید). از این رو «روز فصل» نامیده شده که خدای متعال در آن با داوری میان اهل حق و اهل باطل، میانشان جدایی و تمایز می‌افکند؛ خدای متعال می‌فرماید: «إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ فِيمٰا كٰانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ» (سجده: ۲۵)، و می‌فرماید: «إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ فِيمٰا كٰانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ» (یونس: ۹۳).
تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ مرسلات، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۲۰، صفحهٔ ۱۵۴ تا ۱۵۵ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/77/39/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
و عبارتِ « فَإِنْ كٰانَ لَكُمْ كَيْدٌ فَكِيدُونِ » یعنی: اگر برای بازداشتنِ عذابِ من از خود چاره و حیله‌ای دارید، چاره‌اندیشی کنید؛ و این خطابی برای ناتوان‌سازی (تعجیزی) است و از سلب کامل نیرو و توان از آنان در آن روز خبر می‌دهد، زیرا آشکار می‌گردد که هیچ قدرتی جز برای خدای بزرگ‌نام نیست؛ خدای متعال می‌فرماید: «وَ لَوْ يَرَي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذٰابَ أَنَّ الْقُوَّهَ لِلّٰهِ جَمِيعاً وَ أَنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعَذٰابِ إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذٰابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبٰابُ» (بقره: ۱۶۶).
این آیه، یعنی کلامِ « فَإِنْ كٰانَ لَكُمْ كَيْدٌ فَكِيدُونِ »، از این آیه که می‌فرماید: «يٰا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطٰارِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا لاٰ تَنْفُذُونَ إِلاّٰ بِسُلْطٰانٍ» (رحمن: ۳۳) دلالتِ گسترده‌تری دارد؛ زیرا آیهٔ سورهٔ الرحمن به نفی توانایی بر فرار اختصاص دارد، برخلاف آیهٔ مورد بحث ما. و در عبارتِ « فَكِيدُونِ » (علیه من چاره کنید) التفاتی از متکلم مع‌الغیر (جمع) به متکلم وحده (مفرد) رخ داده است و نکته‌اش این است که متعلق این فرمانِ تعجیزی، چاره‌اندیشی در برابر تنها دارندۀ نیرو و قدرت است و او فقط خداوند یکتاست؛ و اگر گفته می‌شد: «فکیدونا» (علیه ما چاره کنید)، دلالت بر یگانگی از دست می‌رفت.