تفسیر آیهٔ ۲۶ سورهٔ دهر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً » (و بخشی از شب را برای او سجده کن و در شبی دراز او را تسبیح گوی). حرف «مِن» برای تبعیض (پاره‌ای از شب) است، و مراد از سجده برای خدا، نماز خواندن است. آنچه در این دو آیه آمده است—یعنی یاد کردن نام پروردگار در بامداد و شامگاه و سجده برای او در بخشی از شب—بر نمازهای صبح، عصر، مغرب و عشا قابل تطبیق است؛ و این نکته، نزول این آیات را در مکه و پیش از واجب شدنِ نمازهای پنج‌گانه تأیید می‌کند؛ واجبی که در آیهٔ سورهٔ اسراء بیان شده است: «أَقِمِ الصَّلاٰهَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِليٰ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ» (نماز را از زوال خورشید تا تاریکیِ شب و هنگامِ فجر برپا دار؛ اسراء: ۷۸).

و فرمودهٔ او: « وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً » (و در شبی طولانی او را تسبیح گوی)؛ یعنی در شبی دراز، و توصیف شب به «طولانی»، قیدی توضیحی است نه احترازی (برای بیرون راندنِ شب‌های کوتاه نیست). مراد از تسبیح در اینجا نماز شب است. همچنین این احتمال وجود دارد که «طویلاً» صفتِ مفعول مطلقِ محذوف باشد و تقدیرِ جمله چنین باشد: «سَبِّحْهُ فِي اللَّيْلِ تَسْبِيحاً طَوِيلاً»؛ یعنی او را در شب به تسبیحی طولانی تسبیح گوی.

بحث روایی

و در کتاب «مجمع‌البیان»، دربارهٔ سخن خدای متعال: « وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً » (و پاسی طولانی از شب او را تسبیح گوی) آمده است:

از امام رضا (ع) روایت شده است که احمد بن محمد از ایشان دربارهٔ این آیه پرسید و گفت: آن تسبیح چیست؟ فرمود: نماز شب است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۵ و ۲۶ با هم

بنابراین، این دو آیه همانند این فرمودهٔ خدای متعال است: «وَ أَقِمِ الصَّلاٰهَ طَرَفَيِ النَّهٰارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ» (و در دو طرفِ روز و پاره‌هایی از آغاز شب، نماز برپا دار؛ هود: ۱۱۴)، و این سخن او: «وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ» (و پیش از طلوع خورشید و پیش از غروب آن، پروردگارت را با سپاس تسبیح گوی، و در ساعاتی از شب و طرف‌های روز نیز تسبیح بگوی؛ طه: ۱۳۰).