تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ قیامه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِليٰ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ »؛ خطاب در این آیه به پیامبر (ص) است؛ و مقدم شدنِ « إِليٰ رَبِّكَ » که به کلمهٔ « اَلْمُسْتَقَرُّ » وابسته است، معنای حصر (اختصاص) را می‌رساند؛ بنابراین هیچ قرارگاهی به‌سوی غیر او نیست و هیچ پناه و ملجأیی وجود ندارد که بتوان بدان پناه برد و در امان ماند.

این بدان جهت است که انسان به‌سوی خدای متعال در حرکت است، چنان‌که فرمود: «يٰا أَيُّهَا الْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِليٰ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاٰقِيهِ» (انشقاق: ۶؛ ای انسان، بی‌گمان تو با تلاشی سخت به‌سوی پروردگارت رهسپاری و دیدارش خواهی کرد)، و فرمود: «إِنَّ إِليٰ رَبِّكَ الرُّجْعيٰ» (علق: ۸؛ بی‌گمان بازگشت به‌سوی پروردگار توست)، و فرمود: «وَ أَنَّ إِليٰ رَبِّكَ الْمُنْتَهيٰ» (نجم: ۴۲؛ و اینکه فرجامِ کار به‌سوی پروردگار توست). پس انسان دیدارکنندهٔ پروردگار خویش و بازگردنده و منتهی‌شونده به‌سوی اوست؛ هیچ پرده‌ای او را از پروردگار نمی‌پوشاند و هیچ مانعی مانعِ رسیدن به او نمی‌شود. اما حجابی که آیهٔ «كَلاّٰ بَلْ رٰانَ عَليٰ قُلُوبِهِمْ مٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ كَلاّٰ إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ» (مطففین: ۱۵؛ نه چنین است، بلکه آنچه به دست می‌آوردند بر دل‌هایشان زنگار بسته است؛ هرگز، بی‌گمان آنان در آن روز از پروردگارشان محرومند) بدان اشاره می‌کند، سیاق دو آیه نشان می‌دهد که مراد از آن، حجابِ محرومیت از کرامت الهی است، نه حجابِ نادانی یا ناپیدایی.

و ممکن است مقصود از اینکه قرارگاه او به‌سوی خداست، بازگشتِ فرجامِ آنچه در آن آرام می‌گیرد—از نیک‌بختی یا تیره‌بختی، و بهشت یا دوزخ—به خواست و ارادهٔ خدای متعال باشد؛ پس هرکه را بخواهد در بهشت جای می‌دهد که آنان پرهیزگاران‌اند، و هرکه را بخواهد در آتش می‌افکند که آنان مجرمان‌اند؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «يُعَذِّبُ مَنْ يَشٰاءُ وَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشٰاءُ» (مائده: ۴۰؛ هر که را بخواهد عذاب می‌کند و هر که را بخواهد می‌آمرزد).

و ممکن است مراد این باشد که استقرارِ آنان در آن روز، وابسته به حکم خدای متعال است؛ چراکه تنها فرمانِ او در میانشان نافذ و جاری است و نه دیگری؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «كُلُّ شَيْءٍ هٰالِكٌ إِلاّٰ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ» (قصص: ۸۸؛ هر چیزی جز ذاتِ او نابودشدنی است، فرمان تنها از آنِ اوست و به‌سوی او بازگردانده می‌شوید).