تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ نوح

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِرٰاجاً » (و ماه را در میان آن‌ها مایه‌ی روشنایی ساخت و خورشید را چراغی فروزان قرار داد)؛ این آیات — چنان‌که سیاقِ کلام بدان گواهی می‌دهد — برای بیان جریان تدبیر الهی بر انسان از طریق نعمت‌هایی است که بر او فرو می‌ریزد، تا پروردگاری‌اش ثابت شود و در نتیجه، پرستش او واجب گردد.

بر این پایه، «سراج» (چراغ) بودنِ خورشید به معنای روشنایی‌بخشیِ آن به جهان ماست، که اگر نبود در تاریکیِ بسیار غلیظی فرو می‌رفتیم؛ و «نور» بودنِ ماه بدین معناست که زمین ما را با نوری که از خورشید گرفته روشن می‌سازد، و خود از درون روشن‌کننده نیست تا چراغ به شمار آید.

اما ظرف قرار گرفتنِ آسمان‌ها برای ماه در کلام الهی: « وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً » (و ماه را در میان آن‌ها مایه‌ی روشنایی ساخت)، چنان‌که گفته‌اند مقصود این است که ماه در قلمروِ این آسمان‌هاست، هرچند تنها در یکی از آن‌ها باشد؛ درست مانند آنکه در زبان عربی می‌گویی: «إن في هذه الدور لبئرا» (در این خانه‌ها چاهی هست)، هرچند چاه تنها در یکی از آن‌ها باشد، چرا که آنچه در یکی از آن‌هاست در مجموع آن‌ها نیز هست؛ و مانند آنکه می‌گویی: «أتيت بني تميم» (نزد بنی‌تمیم رفتم)، در حالی که تنها نزد گروهی از آنان رفته‌ای.