تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ نوح

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن او: « وَ يُمْدِدْكُمْ بِأَمْوٰالٍ وَ بَنِينَ » (و شما را با اموال و فرزندان مدد رساند). «امداد» یعنی رساندن مَدَد (کمک)، و مدد چیزی است که کمک‌گیرنده با آن بر برطرف کردن نیاز خود توان می‌یابد؛ و مال‌ها و فرزندان، نزدیک‌ترین بازوان کمکی اولیه‌ای هستند که جامعهٔ انسانی برای برآوردن نیازهای زیستی‌اش از آن‌ها یاری می‌جوید.

و سخن او: « وَ يَجْعَلْ لَكُمْ جَنّٰاتٍ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهٰاراً » (و برای شما باغ‌ها پدید آورد و برایتان نهرهایی قرار دهد). این دو نعمت از بخش‌های مال و ثروت هستند، اما از آنجا که از پایه‌ای‌ترین و گسترده‌ترین ضروریات معیشت به شمار می‌آیند، به طور ویژه نام برده شده‌اند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰ تا ۱۲ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كٰانَ غَفّٰاراً -إلي قوله- أَنْهٰاراً » (پس گفتم: از پروردگارتان آمرزش بخواهید، چرا که او همواره بسیار آمرزنده است -تا آنجا که فرمود:- و برای شما نهرهایی قرار می‌دهد). نوح (ع) دستور به استغفار را با این سخن خود دلیل آورد که: « إِنَّهُ كٰانَ غَفّٰاراً » (همانا او بسیار آمرزنده است) تا دلالت کند بر اینکه خدای متعال بسیار آمرزنده است؛ و این آمرزش، افزون بر فراوانی‌اش از سوی او، سنتی همیشگی برای خدای متعال است.

و این آیات —چنان‌که می‌بینی— نعمت‌های دنیوی را برمی‌شمارند و از آن حضرت (ع) حکایت دارند که به قوم خود وعده می‌دهد اگر از پروردگارشان آمرزش بطلبند، نعمت‌ها به فراوانی و پی‌درپی بر آنان فرو خواهد بارید؛ زیرا آمرزش گناهان اثری عمیق در برطرف ساختن گرفتاری‌ها و بلاهای عمومی و گشوده شدن درهای نعمت از آسمان و زمین دارد؛ یعنی میان درستی و پاکیِ جامعهٔ انسانی یا فساد آن، و میان اوضاع کلیِ جهان هستی که به زندگی انسان و گوارایی یا تلخیِ روزگار او پیوند خورده است، ارتباطی ویژه وجود دارد.

چنان‌که این سخن خدای متعال بر آن دلالت دارد: «ظَهَرَ الْفَسٰادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِمٰا كَسَبَتْ أَيْدِي النّٰاسِ» (فساد در خشکی و دریا به سبب دستاورد مردم آشکار شد؛ روم: ۴۱)، و سخن او: «وَ مٰا أَصٰابَكُمْ مِنْ مُصِيبَهٍ فَبِمٰا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ» (و هر مصیبتی به شما رسد به خاطر دستاورد خود شماست؛ شوری: ۳۰)، و سخن او: «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُريٰ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بَرَكٰاتٍ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ» (و اگر مردم آبادی‌ها ایمان می‌آوردند و پروا می‌کردند، قطعاً برکاتی از آسمان و زمین بر آنان می‌گشودیم؛ اعراف: ۹۶). در تفسیر این آیات مطالبی گذشت که در این مقام نیز سودمند است.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰ تا ۱۲ با هم

در نهج‌البلاغه آمده است: «و قد جعل الله سبحانه الاستغفار سببا لدرور الرزق-و رحمه الخلق فقال سبحانه:« اِسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كٰانَ غَفّٰاراً- يُرْسِلِ السَّمٰاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرٰاراً وَ يُمْدِدْكُمْ بِأَمْوٰالٍ وَ بَنِينَ »فرحم الله امرأ استقبل توبته،و استقال خطيئته،و بادر منيته» (و به راستی خدای پاک و منزه آمرزش‌خواهی را سببی برای فراوانیِ روزی و رحمتی برای آفریدگان قرار داد؛ از این‌رو خدای پاک و منزه فرمود: «از پروردگارتان آمرزش بخواهید، چرا که او بسیار آمرزنده است؛ تا باران آسمان را پی‌درپی بر شما فروفرستد و شما را با دارایی‌ها و فرزندان یاری کند»؛ پس خدا رحمت کند کسی را که به پیشواز توبهٔ خویش رفت، و گذشت از خطایش را خواستار شد، و پیش از رسیدن مرگش [به عمل شایسته] شتافت). می‌گویم: روایات دربارهٔ این‌که سبب‌بودنِ استغفار برای گشایش روزی و یاری‌یافتن با فرزندان از این آیات استفاده می‌شود، فراوان است.

و در کتاب «الخصال»، از امام علی (علیه‌السلام) در «حدیث اربعمائه» (حدیث چهارصد خصلت) آمده است: «أكثر الاستغفار تجلب الرزق» (بسیار استغفار کن تا روزی را به سوی خود بکشانی).