تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ حاقه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَمّٰا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطّٰاغِيَهِ » (اما قوم ثمود، با عذابی طغیانگر و سهمگین هلاک شدند)؛ این آیه بیانِ تفصیلیِ پیامد تکذیب قارعه از سوی آنان است. و مراد از «طاغیه»، صیحه (بانگ مرگبار آسمانی)، رجفه (زمین‌لرزهٔ شدید) یا صاعقه است؛ با توجه به اختلاف ظاهر تعبیر قرآن دربارهٔ علت هلاکت آنان در داستانشان؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ أَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَهُ» (و کسانی را که ستم کرده بودند، بانگ مرگبار فروگرفت) (هود: ۶۷)، و نیز می‌فرماید:

« فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَهُ» (پس زمین‌لرزه آنان را فروگرفت) (اعراف: ۸۷)، و نیز می‌فرماید: «فَأَخَذَتْهُمْ صٰاعِقَهُ الْعَذٰابِ الْهُونِ» (پس صاعقهٔ عذاب خفت‌بار آنان را فروگرفت) (حم‌السجده: ۱۷).

برخی گفته‌اند: «طاغیه» مصدر است، مانند طغیان و طغوی، و معنا چنین می‌شود: اما قوم ثمود به سبب طغیان و سرکشیِ خود هلاک شدند؛ مؤید این نظر، سخن خدای متعال است که می‌فرماید: «كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوٰاهٰا» (قوم ثمود به سبب سرکشیِ خود [پیامبرشان را] تکذیب کردند) (شمس: ۱۱).

وجه نخست با سیاق آیات بعد مناسب‌تر است؛ زیرا آن آیات برای بیان چگونگیِ هلاکت اقوام (همچون هلاکت با تندباد، یا مؤاخذهٔ سخت و فزاینده، یا طغیان آب) آمده‌اند؛ بنابراین هلاکت قوم ثمود با «طاغیه» نیز باید ناظر به چگونگیِ هلاکت آنان باشد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴ تا ۱۲ با هم

این آیه و آیات پس از آن تا پایان نُه آیه، گرچه برای اشارهٔ اجمالی به سرگذشت قوم نوح، عاد، ثمود، فرعون و اقوام پیش از او و شهرهای واژگون‌شده (قوم لوط) و هلاکت آنان سوق یافته است، اما در حقیقت بیانگر برخی از اوصاف «حاقّه» است؛ و آن وصف اینکه خداوند امت‌های فراوانی را به سبب تکذیب آن نابود ساخته است. ادامه در متن کامل

حاصل معنا این است: «حاقّه» همان حادثهٔ کوبنده‌ای است که قوم ثمود، عاد، فرعون، اقوام پیش از او، شهرهای واژگون‌شده و قوم نوح آن را تکذیب کردند؛ پس خداوند آنان را به مؤاخذه‌ای سخت و فزاینده فروگرفت و با عذابی ریشه‌کن‌کننده نابودشان ساخت. ادامه در متن کامل