تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ فصلت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَمّٰا ثَمُودُ فَهَدَيْنٰاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَميٰ عَلَي الْهُديٰ » (و اما قوم ثمود، پس هدایتشان کردیم، ولی آنان کوری را بر هدایت ترجیح دادند...). مراد از هدایتِ آنان، نمایاندن راه و راهنمایی‌شان به سوی حق است، با تبیین باورِ درست و کردار شایسته برای آنان؛ و مقصود از «استحباب»، برگزیدن و ترجیح دادن است، و چه بسا این معنا از باب تضمین (دربرداشتن معنای گزینش و ترجیح) باشد و از همین رو با حرفِ «عَلی» به مفعول دوم متعدی شده است. مراد از «عَمیٰ» (کوری) به صورت استعاره همان گمراهی است؛ و قرار گرفتن آن در برابرِ هدایت، اشاره به این دارد که هدایت همان بینایی است، چنان‌که گمراهی کوری است. و «هون» مصدری به معنای خواری است و توصیف عذاب به آن برای مبالغه است، یا به سبب حذف واژه «ذی» (صاحب) بوده و در اصل «صاعقه العذاب ذي الهون» (صاعقه عذاب خوارکننده) بوده است.

و معنای آیه چنین است: و اما قوم ثمود، ما راه حق را به آنان نشان دادیم و با جدا ساختن هدایت از گمراهی، هدایت را به ایشان شناساندیم؛ ولی آنان گمراهی را —که همان کوری است— بر هدایت —که همان بینایی است— ترجیح دادند. پس به کیفرِ کارهایی که همواره مرتکب می‌شدند، خروش عذابِ خوارکننده آنان را فروگرفت —یا بر پایه آنکه «صاعقه» به معنای عذاب باشد و اضافه بیانیه به شمار آید، عذابِ خوارکننده دامنگیرشان شد.