تفسیر آیهٔ ۸۷ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِنْ كٰانَ طٰائِفَهٌ مِنْكُمْ آمَنُوا بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ » (و اگر گروهی از شما به آنچه من بدان فرستاده شده‌ام ایمان آورده‌اند...) تا پایان آیه.

سپس شعیب در چهارمین گام، آنان را بر فرض پدید آمدن اختلافِ ناشی از ایمان و کفر میانشان، به شکیبایی فراخواند؛ زیرا او پیش از این سفارش، همگی آنان را به هماهنگی و یکپارچگی بر محور ایمان به خدا و کردار شایسته سفارش می‌کرد. و گویی از رفتارشان دریافت که چنین یکپارچگی‌ای هرگز رخ نخواهد داد و اختلاف ناگزیر پیش خواهد آمد، و بزرگان خودبزرگ‌بین قومش—که تهدید می‌کردند و از راه خدا بازمی‌داشتند—به تباهی در زمین و آزار مؤمنان دست خواهند زد، و این کار موجب سستی ارادهٔ مؤمنان و چیره شدن هراس مردم بر دل‌هایشان خواهد شد؛ از این رو به همگی فرمان داد شکیبایی ورزند و چشم‌به‌راه فرمان خدا در میان خود باشند تا او بین آنان داوری کند، در حالی که او بهترین داوران است.

زیرا صلاح و سامان جامعه در همین شکیبایی است؛ از سویی، مؤمنان به ناامیدی و تنگنا در زندگی آرام، و به اضطراب و سرگردانی در دین خود گرفتار نمی‌شوند، و از سوی دیگر، کافران نیز به پشیمانیِ ناشی از اقدامی نسنجیده و پیامد تباهِ ستمکاریِ ناآگاهانه دچار نمی‌گردند. بنابراین، داوری خدا بهترین جداکننده و فیصله‌بخش میان این دو گروه است؛ چرا که او بهترین داوران است، آن‌گاه که وقت داوری فرا رسد در آن سهل‌انگاری نمی‌کند و چون حکم براند، هرگز ستم روا نمی‌دارد.

بنابراین، این سخن که «فَاصْبِرُوا» (پس شکیبایی ورزید)، نسبت به کافران فرمانی ارشادی (راهنمایی برای صلاح خودشان) و نسبت به مؤمنان فرمانی مولوی (تکلیفی الزام‌آور) یا ارشادی است؛ و در حقیقت، راهنمایی همگان به چیزی است که حال و روزشان را سامان می‌بخشد.