تفسیر آیهٔ ۸۸ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يٰا شُعَيْبُ » (سران قوم او که تکبر ورزیدند گفتند: ای شعیب، حتماً تو را بیرون خواهیم کرد...) تا پایان آیه. سران خودبزرگ‌بین قومش به آنچه شعیب آنان را بدان راهنمایی کرده بود—یعنی شکیبایی و چشم داشتن به داوری فیصله‌بخشِ خدای پاک و منزه در این باره—راه نیافتند و پند نپذیرفتند، بلکه بی‌درنگ به تهدید او و تهدید مؤمنان پرداختند که آنان را از سرزمینشان بیرون می‌رانند، مگر آن‌که با بازگشت از دین توحید، به آیین بت‌پرستیِ آنان بازگردند.

و در تأکید کلامشان در « لَنُخْرِجَنَّكَ » (حتماً تو را بیرون خواهیم کرد) و « لَتَعُودُنَّ » (حتماً باید بازگردید) به‌وسیلهٔ سوگند و نون تأکید، دلیلی است بر این‌که آنان بر این کار عزم قاطع داشتند؛ از همین رو آن حضرت (ع) پس از شنیدن این سخن از آنان، بی‌درنگ از خدای پاک و منزه طلب گشایش و داوری پیروزمندانه (استفتاح) کرد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۸۸ و ۸۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ أَ وَ لَوْ كُنّٰا كٰارِهِينَ قَدِ افْتَرَيْنٰا عَلَي اللّٰهِ كَذِباً إِنْ عُدْنٰا فِي مِلَّتِكُمْ » (گفت: آیا هرچند ناخشنود باشیم؟! اگر به آیین شما بازگردیم، به خدا دروغ بسته‌ایم...) تا پایان آیه. شعیب (ع) با استناد به جمله‌های بعدی، با اعلامِ ناخشنودی از بازگشت به آیین آنان پاسخ داد؛ و لازمهٔ این پاسخ آن است که اگر—همان‌گونه که به آنان خبر داده بودند—ناچار به انتخاب یکی از این دو گزینه باشند، شق دیگر (یعنی تن دادن به بیرون رانده شدن) را برگزینند.

آن حضرت (ع) هم از سوی خود و هم از سوی ایمان‌آورندگانِ قومش پاسخ داد و یادآور شد که او و همهٔ مؤمنان به وی، از بازگشت به آیین آنان ناخشنود و بیزارند؛ زیرا در این کار، با نسبت دادن شریکان به خدای پاک و منزه و پذیرش احکام دروغینی که به دنبال آیین بت‌پرستی می‌آید، به خدا دروغ بسته می‌شود. پس سخن او که فرمود: « قَدِ افْتَرَيْنٰا عَلَي اللّٰهِ كَذِباً »، به منزلهٔ علّت‌آوری برای کلام اوست که فرمود: « أَ وَ لَوْ كُنّٰا كٰارِهِينَ ».