تفسیر آیهٔ ۲۵ سورهٔ حاقه

تفسیر این آیه در المیزان

بحث روایی

« وَ أَصْحٰابُ الشِّمٰالِ مٰا أَصْحٰابُ الشِّمٰالِ- فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ وَ ظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ » (واقعه: ۴۱-۴۳؛ و یاران دست چپ؛ چه یاران دست چپی! در بادی سوزان و آبی جوشان و سایه‌ای از دودی بس سیاه و تاریک...) تا آخر حدیث.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۵ و ۲۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَمّٰا مَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ بِشِمٰالِهِ فَيَقُولُ يٰا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتٰابِيَهْ وَ لَمْ أَدْرِ مٰا حِسٰابِيَهْ » (و اما کسی که نامه‌اش به دست چپش داده شود، می‌گوید: ای کاش نامه‌ام به من داده نمی‌شد، و نمی‌دانستم حسابم چیست!). اینان دستهٔ دوم هستند؛ همان نگون‌بختان و مجرمانی که کارنامهٔ اعمالشان به دست چپشان داده می‌شود، و سخن دربارهٔ معنای آن در سورهٔ اسراء گذشت. آنان آرزو می‌کنند که ای کاش نامه‌شان به آنان داده نمی‌شد و نمی‌دانستند حسابشان چیست؛ این آرزو را از آن رو دارند که عذاب دردناکِ آماده‌شده برای خود را مشاهده می‌کنند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۹ و ۲۵ با هم

و در تفسیر عیاشی، از ابوبصیر روایت شده که امام صادق (ع) فرمود: همانا هنگامی که روز قیامت شود، هر گروهی از مردم با امامشان ــ همان امامی که در روزگار او از دنیا رفته‌اند ــ فراخوانده می‌شوند؛ پس اگر به امامت او اقرار کند و بر آن استوار باشد، کارنامه‌اش به دست راستش داده می‌شود؛ به دلیل این سخن خدای متعال که: «يَوْمَ نَدْعُوا» «كُلَّ أُنٰاسٍ بِإِمٰامِهِمْ» (روزی که هر گروهی از مردم را با امامشان فرامی‌خوانیم؛ اسراء: ۷۱). پس هر کس نامه‌اش به دست راستش داده شود، آنان نامه‌شان را می‌خوانند، و منظور از دست راست، اقرار و باور به امامتِ امام است، زیرا امامْ همان کتابِ اوست که می‌خواندش — تا آنجا که فرمود: — و هر کس [امامت را] انکار کند، از اصحابِ شمال (اهل دست چپ) خواهد بود؛ همانان که خداوند درباره‌شان فرموده است:

می‌گویم: در شماری از روایات، این سخن خداوند: « فَأَمّٰا مَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ بِيَمِينِهِ » (حاقه: ۱۹) تا آخر، بر علی (ع) و در برخی روایات، بر آن حضرت و شیعیانش تطبیق شده است؛ و نیز کلام خدای متعال: « وَ أَمّٰا مَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ بِشِمٰالِهِ » (حاقه: ۲۵) تا آخر، بر دشمنانش انطباق یافته است؛ و این موارد از باب «جَری» (تطبیق بر مصداق) است، نه تفسیرِ منحصرکنندهٔ آیه.