تفسیر آیهٔ ۱۸ سورهٔ حاقه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لاٰ تَخْفيٰ مِنْكُمْ خٰافِيَهٌ » (در آن روز [برای داوری] عرضه می‌شوید و هیچ امر پوشیده‌ای از شما پنهان نمی‌ماند). ظاهر این است که مقصود از «عرض»، عرضه شدن بر پیشگاه خداست، همان‌گونه که خدای متعال می‌فرماید: «وَ عُرِضُوا عَليٰ رَبِّكَ صَفًّا» (و همگی در یک صف بر پروردگارت عرضه می‌شوند؛ کهف: ۴۸). واژهٔ «عَرْض» در لغت به این معناست که فروشنده، کالای خویش را با گشودن و پهن کردن در برابر خریدار به او نشان دهد؛ بنابراین عرضه شدن بر خدا در آن روز که روز داوری است، یعنی آشکار ساختن تمام باورها و کردارهای انسان، به‌گونه‌ای که هیچ عقیدهٔ پوشیده و هیچ کار پنهانی مخفی نماند. این امر به سبب دگرگونیِ غیب به شهود (پنهان به عیان) و راز به آشکار رخ می‌دهد؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «يَوْمَ تُبْلَي السَّرٰائِرُ» (روزی که رازها آشکار و آزموده شود؛ طارق: ۹) و می‌فرماید: «يَوْمَ هُمْ بٰارِزُونَ لاٰ يَخْفيٰ عَلَي اللّٰهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ» (روزی که آنان آشکار و نمایان‌اند و چیزی از آنان بر خدا پوشیده نیست؛ مؤمن: ۱۶).

پیش‌تر در مباحث گذشته‌مان بیان شد که آنچه در کلام خدای متعال از ویژگی‌های روز قیامت به شمار آمده، مانند اختصاص پادشاهی به خدا، انحصار امر و فرمان برای او، نبودِ هیچ پناه‌دهنده‌ای در برابر او، آشکار شدن آفریدگان در پیشگاه او و پوشیده نماندن چیزی از آنان بر او و مانند این‌ها، همگی اموری هستند که همواره برای خدای متعال ثبوتِ دائمی دارند؛ و تنها مقصود [از یادکردِ آن‌ها برای قیامت]، آشکار شدنِ این حقایق در آن روز است، آن‌چنان ظهوری که هیچ پرده‌پوشی بر آن نیست و هیچ شکی در آن راه ندارد.

بنابراین معنای آیه چنین است: در آن روز آشکار می‌شود که شما در معرضِ علم الهی قرار دارید و هر کار پوشیده‌ای از کارهایتان هویدا می‌گردد.