تفسیر آیهٔ ۱۱ سورهٔ صف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجٰاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ بِأَمْوٰالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ » إلخ (به خدا و پیامبرش ایمان می‌آورید و در راه خدا با مال‌ها و جان‌هایتان جهاد می‌کنید...)؛ این جمله استیناف بیانی است (پاسخ به سؤالی مقدر) که تجارتی را که به آنان پیشنهاد شده بود تبیین می‌کند؛ گویی پرسیده شده است: آن تجارت چیست؟ و در پاسخ گفته شده است:

« تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجٰاهِدُونَ » إلخ (به خدا و پیامبرش ایمان می‌آورید و جهاد می‌کنید...)، و ایمان به پیامبر همراه با ایمان به خدا ذکر شده است تا بر واجب بودن اطاعت از او در هر چه بدان فرمان می‌دهد دلالت کند؛ وگرنه ایمان جز با ایمان به رسالت پیامبر، ایمان به خدا به شمار نمی‌آید. خدای متعال می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللّٰهِ وَ رُسُلِهِ وَ يُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللّٰهِ وَ رُسُلِهِ -إلي أن قال- أُولٰئِكَ هُمُ الْكٰافِرُونَ حَقًّا» (بی‌تردید کسانی که به خدا و پیامبرانش کفر می‌ورزند و می‌خواهند میان خدا و پیامبرانش جدایی بیندازند -تا آنجا که فرمود- آنان به راستی همان کافرانند؛ نساء: ۱۵۱).

و این سخن او: « ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » (این برای شما بهتر است اگر بدانید)، یعنی آنچه از ایمان و جهاد بیان شد برای شما بهتر است اگر از اهل دانش باشید؛ اما نادانان، به کارهایشان اعتنایی نمی‌شود.

و برخی گفته‌اند: مراد این است که بهتر بودنِ آن را درمی‌یابید، اگر اهل علم و درک عمیق باشید.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰ تا ۱۴ با هم

این آیات، دعوتی است از مؤمنان به ایمان به خدا و پیامبرش و جهاد در راه خدا، همراه با وعده‌ای نیکو به آمرزش و بهشت در آخرت و یاری و پیروزی در دنیا؛ و نیز دعوتی است به این‌که بر یاری خدا پایداری ورزند، همراه با وعده‌ای نیکو به تأیید و نصرت الهی. ادامه در متن کامل

این دو معنا، هدف نهایی این سوره‌اند و آیات پیشین نسبت به این دو، حکم مقدمه و زمینه‌چینی را دارند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۱ تا ۱۳ با هم

و مصداق این نجات موعود، آمرزش و بهشت است؛ از این رو در ادامه، نجات از عذاب را با عبارتِ « يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنّٰاتٍ » (گناهانتان را بیامرزد و شما را به بهشت‌هایی درآورد...) به تفصیل بیان فرمود. اما نصرت و فتحی که وعده داده شده، بیرون از آن نجات موعودند؛ به همین جهت آن‌ها را از مغفرت و بهشت جدا ساخت و فرمود: «وَ أُخْرىٰ تُحِبُّونَهٰا» (و نعمتی دیگر که آن را دوست دارید؛ «نَصْرٌ مِنَ اللّٰهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ» [که همان] یاری‌ای از سوی خدا و پیروزی‌ای نزدیک است)

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰ تا ۱۲ با هم

در تفسیر قمی، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) دربارهٔ این سخن که خدای متعال می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا-هَلْ أَدُلُّكُمْ عَليٰ تِجٰارَهٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِيمٍ » (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، آیا شما را به تجارتی راه بنمایم که شما را از عذابی دردناک برهاند؟) آمده است: پس گفتند: اگر می‌دانستیم آن چیست، قطعاً اموال، جان‌ها و فرزندانمان را در راه آن نثار می‌کردیم؛ پس خداوند فرمود: «تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ-وَ تُجٰاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ بِأَمْوٰالِكُمْ -إلي قوله- ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ» (به خدا و پیامبرش ایمان آورید و در راه خدا با اموالتان جهاد کنید... تا آنجا که می‌فرماید: این همان رستگاری بزرگ است).

می‌گویم: این معنا از طریق اهل سنت نیز روایت شده است.