تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ صف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ » إلخ (گناهانتان را برای شما می‌آمرزد و شما را به بهشت‌هایی درمی‌آورد که از زیر آن‌ها نهرها روان است...)؛ این عبارت، جوابِ شرطِ مقدری است که از آیهٔ پیشین فهمیده می‌شود؛ یعنی اگر به خدا و پیامبرش ایمان بیاورید و در راه او جهاد کنید، برای شما می‌آمرزد...

و گناهانی که مغفرت به آن‌ها تعلق گرفته به صورت مطلق بیان شده است؛ از این رو آمرزیده‌شده، همهٔ گناهان است و عقل و استدلال نیز این را تأیید می‌کند، زیرا این آمرزشْ مقدمهٔ ورود به بهشت جاودان است و وارد شدن به آن با باقی ماندنِ بخشی از گناهان به حال خود، معنایی ندارد. و شاید برای اشاره به همین نکته، بی‌درنگ در پی آن فرموده است: « وَ مَسٰاكِنَ طَيِّبَهً فِي جَنّٰاتِ عَدْنٍ » (و اقامتگاه‌هایی پاکیزه در بهشت‌های جاودان)، یعنی بهشت‌های ماندگاری و استقرار، که محل ماندگاری و قرارگاه بودنِ آن‌ها نشان می‌دهد آمرزش به همهٔ گناهان تعلق می‌گیرد.

افزون بر این، در این بیان، جانِ فداشده—که داراییِ اندک و زودگذر دنیاست—در برابر بهشت‌های عدن که جاودانه‌اند قرار گرفته است؛ در نتیجه جانِ مؤمن با آن شادمان می‌شود و اراده‌اش برای فدا کردنِ جان و ایثارِ آن و برگزیدن ماندگاری بر نابودی قوت می‌گیرد.

سپس با سخن خود بر تأکید آن افزود که: « ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ » (آن همان رستگاری بزرگ است).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰ تا ۱۴ با هم

این آیات، دعوتی است از مؤمنان به ایمان به خدا و پیامبرش و جهاد در راه خدا، همراه با وعده‌ای نیکو به آمرزش و بهشت در آخرت و یاری و پیروزی در دنیا؛ و نیز دعوتی است به این‌که بر یاری خدا پایداری ورزند، همراه با وعده‌ای نیکو به تأیید و نصرت الهی. ادامه در متن کامل

این دو معنا، هدف نهایی این سوره‌اند و آیات پیشین نسبت به این دو، حکم مقدمه و زمینه‌چینی را دارند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۱ تا ۱۳ با هم

و مصداق این نجات موعود، آمرزش و بهشت است؛ از این رو در ادامه، نجات از عذاب را با عبارتِ « يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنّٰاتٍ » (گناهانتان را بیامرزد و شما را به بهشت‌هایی درآورد...) به تفصیل بیان فرمود. اما نصرت و فتحی که وعده داده شده، بیرون از آن نجات موعودند؛ به همین جهت آن‌ها را از مغفرت و بهشت جدا ساخت و فرمود: «وَ أُخْرىٰ تُحِبُّونَهٰا» (و نعمتی دیگر که آن را دوست دارید؛ «نَصْرٌ مِنَ اللّٰهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ» [که همان] یاری‌ای از سوی خدا و پیروزی‌ای نزدیک است)

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰ تا ۱۲ با هم

در تفسیر قمی، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) دربارهٔ این سخن که خدای متعال می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا-هَلْ أَدُلُّكُمْ عَليٰ تِجٰارَهٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِيمٍ » (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، آیا شما را به تجارتی راه بنمایم که شما را از عذابی دردناک برهاند؟) آمده است: پس گفتند: اگر می‌دانستیم آن چیست، قطعاً اموال، جان‌ها و فرزندانمان را در راه آن نثار می‌کردیم؛ پس خداوند فرمود: «تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ-وَ تُجٰاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ بِأَمْوٰالِكُمْ -إلي قوله- ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ» (به خدا و پیامبرش ایمان آورید و در راه خدا با اموالتان جهاد کنید... تا آنجا که می‌فرماید: این همان رستگاری بزرگ است).

می‌گویم: این معنا از طریق اهل سنت نیز روایت شده است.