تفسیر آیهٔ ۱۳ سورهٔ صف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

؛ پس [از این نکته] غافل مشو.

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أُخْريٰ تُحِبُّونَهٰا نَصْرٌ مِنَ اللّٰهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ » إلخ (و نعمتی دیگر که آن را دوست می‌دارید: یاری‌ای از جانب خدا و پیروزی‌ای نزدیک...)، عطف است بر این سخن او:

« يَغْفِرْ لَكُمْ » إلخ (برای شما می‌آمرزد...)؛ و کلمهٔ « أُخْريٰ » (دیگری) صفتی است که جانشین موصوف شده و خبر برای مبتدای محذوف است، و سخن او: « نَصْرٌ مِنَ اللّٰهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ » (یاری‌ای از سوی خدا و پیروزی‌ای نزدیک) بیان و توضیحی برای «أخریٰ» است؛ و تقدیر عبارت چنین است: و برای شما نعمت یا خصلت دیگری است که آن را دوست می‌دارید، و آن یاری‌ای از سوی خدا و پیروزی نزدیک و نقد است.

و این سخن او: « وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ » (و مؤمنان را مژده ده) معطوف بر امری است که از کلام پیشین فهمیده می‌شود؛ گویی گفته شده است:

«قل يا أيها الذين آمنوا هل أدلكم» إلخ (بگو ای کسانی که ایمان آورده‌اید آیا شما را راهنمایی کنم...) و مؤمنان را مژده ده.

این مژده هم‌راستا با این سخن الهی است: «إِنَّ اللّٰهَ اشْتَريٰ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوٰالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّهَ -إلي أن قال- فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بٰايَعْتُمْ بِهِ» (توبه: ۱۱۱: «همانا خدا از مؤمنان، جان‌ها و مال‌هایشان را در برابر اینکه بهشت برای آنان باشد خریده است -تا آنجا که فرمود- پس به این دادوستدی که انجام داده‌اید شادمان باشید»). و از این آیه روشن می‌شود آنچه پیامبر مأمور شده مؤمنان را بدان بشارت دهد، مجموع پاداش‌هایی است که خداوند در آخرت و دنیا به آنان عطا می‌کند، نه صرفاً نصرت و پیروزی.

این تمام آن چیزی است که سیاق کلام دربارهٔ معنای آیه و ترکیب اجزای آن به دست می‌دهد. البته در این‌باره سخنان دیگری نیز گفته‌اند که سیاق چندان با آن‌ها سازگار نیست و ما از ذکرشان چشم پوشیدیم؛ و نیز این احتمال داده شده است که سخن خداوند: « وَ بَشِّرِ » (و مژده بده...) جمله‌ای نوساخته (استئناف: آغاز سخنی تازه) باشد.

بحث روایی

و در همان منبع [تفسیر قمی]، دربارهٔ این سخن که خدای متعال می‌فرماید: « وَ أُخْريٰ تُحِبُّونَهٰا نَصْرٌ مِنَ اللّٰهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ » (و [نعمتی] دیگر که دوستش می‌دارید: یاری‌ای از سوی خدا و پیروزی‌ای نزدیک) آمده است: یعنی در دنیا با پیروزی حضرت قائم (ع)؛ و نیز فرمود: [مراد] فتح مکه است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰ تا ۱۴ با هم

این آیات، دعوتی است از مؤمنان به ایمان به خدا و پیامبرش و جهاد در راه خدا، همراه با وعده‌ای نیکو به آمرزش و بهشت در آخرت و یاری و پیروزی در دنیا؛ و نیز دعوتی است به این‌که بر یاری خدا پایداری ورزند، همراه با وعده‌ای نیکو به تأیید و نصرت الهی. ادامه در متن کامل

این دو معنا، هدف نهایی این سوره‌اند و آیات پیشین نسبت به این دو، حکم مقدمه و زمینه‌چینی را دارند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۱ تا ۱۳ با هم

و مصداق این نجات موعود، آمرزش و بهشت است؛ از این رو در ادامه، نجات از عذاب را با عبارتِ « يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنّٰاتٍ » (گناهانتان را بیامرزد و شما را به بهشت‌هایی درآورد...) به تفصیل بیان فرمود. اما نصرت و فتحی که وعده داده شده، بیرون از آن نجات موعودند؛ به همین جهت آن‌ها را از مغفرت و بهشت جدا ساخت و فرمود: «وَ أُخْرىٰ تُحِبُّونَهٰا» (و نعمتی دیگر که آن را دوست دارید؛ «نَصْرٌ مِنَ اللّٰهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ» [که همان] یاری‌ای از سوی خدا و پیروزی‌ای نزدیک است)