تفسیر آیهٔ ۱۴۵ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ لاٰ أَجِدُ فِي مٰا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَليٰ طٰاعِمٍ يَطْعَمُهُ » تا پایان آیه (بگو: در آنچه به من وحی شده، هیچ خوراکِ حرامی را برای کسی که آن را می‌خورد نمی‌یابم...). معنای آیه روشن است و در تفسیر آیهٔ مشابه آن در سورهٔ مائده: ۳ و سورهٔ بقره: ۱۷۳ نکاتی آمده که در اینجا نیز سودمند است.

بحث روایی

و در تفسیر عیاشی از حریز روایت شده است که امام صادق(ع) فرمود: از آن حضرت دربارهٔ پرندگانِ شکاری و درندگان پرسش شد تا آنجا که از جوجه‌تیغی، خفاش، الاغ‌ها، قاطرها و اسب‌ها نزد ایشان نام برده شد. پس فرمود: «حرامی نیست مگر آنچه خدا در کتابش حرام کرده باشد؛ و البته پیامبر خدا(ص) در روز خیبر از خوردن گوشت الاغ‌ها نهی فرمود، اما نهی ایشان تنها برای حفظ پشت [و توانِ بارکشیِ] آن‌ها بود تا مبادا نسلشان را نابود سازند؛ الاغ حرام نیست». و فرمود: [پیامبر خدا(ص)] این آیات را تلاوت کرد: «قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ...» (بگو در آنچه به من وحی شده، حرامی بر هیچ خورنده‌ای که آن را می‌خورد نمی‌یابم، مگر آنکه مردار باشد، یا خونی ریخته‌شده، یا گوشت خوک...). «فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ» (... که بی‌تردید پلید است، یا نافرمانی‌ای باشد که به هنگام ذبح، نام غیر خدا بر آن برده شده است).

می‌گویم: در همین معنا، روایات دیگری از امام باقر و امام صادق(ع) نقل شده است؛ و در شماری از آن‌ها آمده است: «حرام فقط همان چیزی است که خدا در کتابش حرام کرده است، اما آنان [پیامبر و اهل‌بیت] از چیزهایی دوری و کراهت داشتند و ما نیز از آن‌ها دوری می‌گزینیم». همچنین در اینجا روایات فراوانی وجود دارد که از خوردن گوشتِ بسیاری از حیوانات مانند درندگانِ دندان‌دار و پرندگان چنگال‌دار و جز آن نهی می‌کند، و در روایات اهل سنت نیز ماجرا بر همین منوال است؛ البته این مسئله‌ای فقهی است و جایگاه بررسی‌اش فقه است. و اگر حرمتِ مواردی غیر از موارد یادشده در آیه به اثبات برسد، تنها از این جهت است که پیامبر(ص) آن‌ها را به سبب پلید بودنشان حرام کرده است، و خدای متعال پیامبرش را به ویژگی‌ای ستوده که این حق را در حق او امضا و تأیید می‌کند؛ خدای متعال می‌فرماید: «الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرٰاهِ وَ الْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبٰاتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبٰائِثَ» (آنان که از این فرستاده، پیامبر درس‌ناخوانده‌ای پیروی می‌کنند که نام و نشانش را نزد خود در تورات و انجیل نوشته می‌یابند؛ کسی که آنان را به نیکی فرمان می‌دهد و از بدی بازمی‌دارد، پاکیزه‌ها را برایشان حلال می‌سازد و پلیدی‌ها را بر آنان حرام می‌کند... [اعراف: ۱۵۷]).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۴۱ تا ۱۴۵ با هم

سپس خدای متعال گمراهیِ آنان را در تحریم زراعت و چهارپایان — با وجود آنکه از روزی‌های خداست — به شکلی تفصیلی بیان فرمود؛ نخست با استدلال عقلی و توجه به مصلحتِ زندگی و معیشت بندگان در آیهٔ « وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنّٰاتٍ » (و اوست کسی که باغ‌هایی پدید آورد...) تا پایان چهار آیه، و سپس از جهت نقل و نزول وحی با آیهٔ « قُلْ لاٰ أَجِدُ فِي مٰا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَليٰ طٰاعِمٍ يَطْعَمُهُ » (بگو: در آنچه به من وحی شده، هیچ حرامی بر خورنده‌ای که آن را می‌خورد نمی‌یابم...) تا پایان آیه. ادامه در متن کامل

بنابراین، حاصلِ این پنج آیه آن است که تحریم برخی از انواع زراعت و چهارپایان از سوی آنان، گمراهی است و هیچ دلیلی بر درستیِ آن وجود ندارد؛ نه عقل و رعایت مصلحت بندگان چنین حکمی می‌کند، و نه وحی فرودآمده از سوی خدای پاک و منزه آنان را بدان رهنمون می‌شود؛ از این رو در این کار گرفتار زیان‌اند. ادامه در متن کامل