تفسیر آیهٔ ۱۴ سورهٔ مجادله

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ لَمْ تَرَ إِلَي الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ » (آیا ندیدی کسانی را که با قومی که خدا بر آنان خشم گرفته، پیوند دوستی بستند؟) تا آخر آیه؛ قومی که مورد خشم الهی قرار گرفته‌اند، همان یهودیان هستند؛ خدای متعال می‌فرماید: «مَنْ لَعَنَهُ اللّٰهُ وَ غَضِبَ عَلَيْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَهَ وَ الْخَنٰازِيرَ وَ عَبَدَ الطّٰاغُوتَ» (کسانی که خدا آنان را لعنت کرده و بر آنان خشم گرفته و از آنان بوزینگان و خوک‌ها و پرستندگان طاغوت پدید آورده است؛ مائده: ۶۰).

و این سخن او: « مٰا هُمْ مِنْكُمْ وَ لاٰ مِنْهُمْ » (نه از شمایند و نه از آنان)؛ ضمیر « عَلَيْهِمْ » به منافقان بازمی‌گردد و ضمیر « مِنْهُمْ » به یهود؛ و معنایش این است که این منافقان به دلیل سرگردانی میان کفر و ایمان، نه از شما مؤمنان هستند و نه از یهود؛ خدای متعال می‌فرماید: «مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذٰلِكَ لاٰ إِليٰ هٰؤُلاٰءِ وَ لاٰ إِليٰ هٰؤُلاٰءِ» (میان این دو دودل و سرگردانند، نه با اینانند و نه با آنان؛ نساء: ۱۴۳).

و این وصفِ آنان به اعتبار ظاهر حالشان است؛ اما از نظر حقیقت، آنان به کسانی ملحقند که ولایتشان را پذیرفته‌اند؛ خدای متعال می‌فرماید: «وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ» (و هر کس از شما با آنان دوستی و سرپرستی ورزد، قطعاً از آنان است؛ مائده: ۵۱). بنابراین منافاتی میان این فرمودهٔ خدا: « مٰا هُمْ مِنْكُمْ وَ لاٰ مِنْهُمْ » (نه از شمایند و نه از آنان) و این کلام او: « فَإِنَّهُ مِنْهُمْ » (بی‌گمان از آنان است) وجود ندارد.

و برخی احتمال داده‌اند که ضمیر « عَلَيْهِمْ » به آن قوم، یعنی یهود، و ضمیر « مِنْهُمْ » به موصول [الذین]، یعنی منافقان برگردد؛ و معنا چنین باشد: با یهودیانی پیوند دوستی بستند که نه از شما هستند (در حالی که شما مؤمنید) و نه از خودِ این منافقان، بلکه بیگانگانی هستند که از هر دو گروه جدایند. در این معنا نوعی نکوهش نهفته است، ولی احتمالی دور [از ذهن] است.

و سخن پروردگار: « وَ يَحْلِفُونَ عَلَي الْكَذِبِ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ » (و به دروغ سوگند یاد می‌کنند در حالی که خود می‌دانند)؛ یعنی برای شما به دروغ سوگند می‌خورند که از شمایَند و مانند شما مؤمن هستند، در حالی که خود می‌دانند در این سوگندشان دروغگویند.